Architectuur

Thursday, July 29th, 2010

Architectuur : oudbouw en nieuwbouw

Oudbouw : A.J. Kropholler

In 1932 zou de sigarenfabrikant H.J. van Abbe het initiatief nemen om een bedrag aan de gemeente Eindhoven te schenken voor de bouw van ‘een museum voor schilderkunst’. Nadat de schenking door de gemeente in januari 1933 werd aanvaard viel al snel de keuze op de architect A.J. Kropholler (1838-1973). Kropholler maakte als architect van de zogenaamde Delftse School naam door de bouw van vele raadhuizen. In overeenstemming hiermee ontwierp Kropholler een gebouw in traditionalistische stijl met als kenmerken eenvoud en een goede harmonie tussen massa, ruimte en lichtval. Op 13 september 1935 werd het nieuwe museum opgeleverd.  Een monumentale trappartij – geflankeerd door twee steigerende paarden van de beeldhouwer John Rädecker – leidde naar de ingang, gemarkeerd door een gedrongen toren.

Het ontwerp   

Karakteristiek voor Krophollers ontwerp was de in rode baksteen opgetrokken nagenoeg gesloten gevel en een vierkante plattegrond. Alle zalen (in totaal tien, waaronder twee kabinetten) waren symmetrisch gerangschikt rond twee gesloten binnenplaatsen. Het bovenlicht in de zalen kon worden geregeld door een schoepensysteem. 

Typerend voor de zeer sobere inrichting was het vrijwel ontbreken van ornamentiek. De tegeltableaus in de hal werden ontworpen door de architecte Margaret Staal-Kropholler met symbolische voorstellingen van Morgen, Avond en Eeuwigheid. De hal bevatte ook van Staal-Kropholler een wandversiering in de vorm van een slang die in zijn staart bijt. De wandversiering werd in 1942 vanwege vermeende associaties met het vrijmetselaarssymbool verwijderd en vervangen door het wapen van Noord-Brabant met de spreuk ‘Edele Brabant were di’. De fresco’s op de korte wanden werden vervaardigd door Dirk Nijland. Lambert Zijl maakte in de hal een plaquette met de beeltenis van H.J. van Abbe. Na de opening werd in de hal nog een gedenkplaat aangebracht. Het stadswapen boven de ingang was van de hand van John Rädecker.

Literatuur:

Uitbreidingsplannen

Al aan het eind van de jaren vijftig ontstonden de eerste plannen voor de uitbreiding van het museum. Het architectenbureau Eschauzier & Van den Berg werd in 1959  gevraagd een ontwerp te maken. Een overkapping van de twee binnenplaatsen, de bouw van nieuwe toiletten en een uitbreiding van de bergruimte zou worden gecombineerd met nieuwbouw van een kantoorvleugel. Eind jaren zestig werd uit logistieke overwegingen in de eerste zaal een gleuf in de muur gemaakt, terwijl de portierswoning in het souterrain werd omgebouwd tot kantoorruimte.

Eind jaren zeventig werd het gebouw aan de achterzijde uitgebreid met tijdelijke huisvesting van geschakelde zeshoekig witte paviljoens. De uitbreiding oogde volgens velen als provisorische noodbouw met armetierige ruimtelijke relaties. Tien jaar later beschikte het museum ondanks de uitbreiding wederom over te weinig ruimte  voor de wisselende tentoonstellingen en de collectie. Krophollers gebouw was bovendien technisch verouderd en beschikte over nauwelijks moderne publieksfuncties.

Literatuur :

Nieuwbouw 

Ter voorbereiding van de nieuwbouw presenteerde het Van Abbemuseum in 1989 een ondernemingsplan. Reeds in 1990 zou het College van B & W de architect Abel Cahen aanwijzen voor de uitbreiding en nieuwbouw. Evenals bij andere Nederlandse musea verliep het ontwerp- en bouwproces evenwel niet zonder problemen. Door de plaatsing van Krophollers gebouw op de monumentenlijst werd Cahen gedwongen zijn eerste – door het College in 1992 goedgekeurde - ontwerp naar de prullenmand te verwijzen.  Eind 1994 sloot echter het pand en verplaatsten de activiteiten van het museum zich naar een tijdelijke locatie aan de Vonderweg. 

Januari 1998 presenteerde Cahen tenslotte zijn tweede en definitieve ontwerp en zo werd in april 2000 officieel gestart met de bouwwerkzaamheden. De Belgische ontwerper Maarten van Severen werd bovendien benoemd om het interieur van een aantal bijzondere locaties te verzorgen: de bibliotheek, de museumshop, de museumleszaal, het restaurant en het auditorium. 17 januari 2003 was het eindelijk zover: Koningin Beatrix opende met de tentoonstelling Over Wij/About We de uitbreiding en nieuwbouw van het Van Abbemuseum.   

Het ontwerp

Het nieuwe museum bestaat uit het gerenoveerde rijksmonument van Kropholler en twee nieuwe bouwdelen. De bezoekers komen het museum binnen via de oorspronkelijke entree en hebben vanuit de verruimde hal direct toegang tot het zalencircuit van het oude museum, de bibliotheek en de nieuwe hal die naar de nieuwbouw leidt. Over een royale trappartij dalen de bezoekers af naar de verbindingshal in het souterrain van waaruit de nieuwe vleugel met tentoonstellingsruimten en het nieuwe bouwdeel met publieksvoorzieningen (o.a. auditorium en restaurant) bereikbaar zijn. De 27 meter hoge toren is de blikvanger van het gebouw en heeft kenmerkende schuine wanden.

De gevel van de nieuwbouw is met grijze leisteen (Flammet) uit Lapland bekleed. De grijze huid – die afhankelijk van de weersomstandigheden verandert van zilvergrijs tot donker antraciet – accentueert de strakke vormgeving van de nieuwbouw en vormt een contrast met de lichte en transparante ruimten in het gebouw. De interieurontwerpen van Van Severen kenmerken zich door een minimalistische stijl.

Nieuwe ontwikkelingen…

De architectonische metamorfoses van het museum zijn met de afronding van de nieuwbouw niet afgesloten. Integendeel, in 2006 kwam er nog een licht subversieve toevoeging aan de nieuwbouw van de Eindhovense architect en kunstenaar John Körmeling. Met de “kleinste overdekte brug ter wereld” plaatste hij een roze humoristische voetnoot bij de nieuwbouw.      

Foto: Peter Cox

Omgeving 

De nieuwbouw maakt deel uit van de zogenaamde ecologische verbindingszone van de rivier de Dommel. Speciaal voor de nieuwbouw is de omgeving inclusief de tuin aan de voorzijde opnieuw vormgegeven en aangelegd naar een ontwerp van het landschapsvormgevingsbureau H+N+S van Dirk Sijmons. De nieuwbouw maakt tevens deel uit van de kunstroute De Rode Loper met werken van de Amerikaanse kunstenaars Matt Mullican en Lawrence Weiner.

Literatuur :

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)