Toine Horvers

Monday, August 10th, 2009

Toine Horvers : Geschreven boeken (08-09-2009 t/m 16-10-2009)

Opening : Zondag 06 september 2009.

Sinds 1979 realiseert Toine Horvers (Loon op Zand 1947) performances die hij omschrijft als ‘vertoningen’, met beweging in ruimte en tijd als onderwerp. Strikte begrenzingen liggen aan deze bewegingssculpturen ten grondslag. Veel van deze ‘vertoningen’ werden vastgelegd door de fotograaf Henk Geraedts. In de jaren tachtig stelden zij foto-leporello’s samen waarin door middel van deze foto’s als het ware het verloop van de ‘vertoning’ werd ‘beschreven’.

In het werk van Horvers dient een strak geformuleerd concept met een beperkte bewegingsvrijheid als uitgangspunt om een beeldend experiment aan te gaan. “Ik vind het een genot om te werken binnen een systeem dat ik zelf bedacht heb (het concept) een systeem waarin ik altijd verder kan, waarin het werk soms ‘saai’ is en daardoor op andere momenten weer heel opwindend.” Waar aanvankelijk nog een exactheid in planning een rijkdom aan emoties opriep, is deze strengheid in de loop der tijd geleidelijk vervangen door een intuïtief uitgangspunt dat gebaseerd is op associaties en waarneming.

Foto: Peter Cox

Naast zijn ‘vertoningen’ vervaardigde Horvers tekeningen waarin het performatieve vrijwel altijd een rol speelt. Zo ontstonden in de jaren negentig zijn getrommelde tekeningen – gemaakt door te roffelen met trommelstokken op carbonpapier – en zijn geschreven wolken, vervaardigt door het over elkaar schrijven van geschiedenisteksten of geografische namen. Het handschrift is in de tekeningen een constante factor. Soms zijn het teksten, een andere keer betreft het een opeenvolging van woorden of zijn het genoteerde resultaten van een fysieke handeling. Tekening voor tekening, laag over laag bouwt hij met potlood clair-obscurachtige vlekken die bij nader inzien een beschrijving van de werkelijkheid zijn. Soms nemen die vlekken de vorm aan van portretten zoals in de licht-zelfportretten. Deze ontstaan volgens een vooropgezette procedure. Terwijl de kunstenaar voor een spiegel heeft plaatsgenomen benoemt hij hardop het licht dat op zijn gelaat wordt gereflecteerd. Hij voerde deze actie uit in twaalf verschillende stadia van lichtintensiteit. Vervolgens noteerde hij deze gegevens met potlood op een semi-transparant vel papier waaronder een fotografisch zelfportret ligt.

Foto: Peter Cox

Naar aanleiding van een verblijf op het Ierse eiland Inis Oírr ontstonden zijn panoramabe- schrijvingen. Terwijl hij verbaal een letterlijke beschrijving geeft van het landschap dat zich voor hem uitstrekt, beschrijft hij in een later stadium vanuit zijn herinnering, met potlood op een semi-transparant vel papier, de indrukken van die waarneming in 12 segmenten. Ondersteuning bij deze beschrijving is een summiere schets van het landschap. “Ik maak tekeningen door met potlood elementen uit de werkelijkheid te benoemen of te beschrijven, in (tijd-ruimte) lagen over elkaar heen waardoor een – vaak wolkige – vlek ontstaat. Die elementen waren aanvankelijk bestaande informatieve gegevens zoals in anatomische en geografische kaarten. Recentelijk beschrijf ik die elementen ook in mijn eigen bewoordingen: `Voorbijgangers`, mensen in mijn straat, wolken boven de horizon, golven op de rotsen.”

Foto: Peter Cox

Sinds enkele jaren brengt Toine Horvers series van deze tekeningen samen in boeken. Zo’n boek kan de functie hebben van een verzameling, zoals bij de serie licht-zelfportretten. In de panoramabeschrijvingen van Inis Oírr, is het boek de verbeelding van een observatie. Soms is het boek als object van tijd en ruimte het uitgangspunt, zoals in de meest recente series met Latijnse benamingen uit anatomische atlassen, waarin het menselijk lichaam op systematische wijze wordt ontleed in segmenten van een tot twee centimeter. “Bij het noteren van de anatomische secties met Latijnse namen moet ik me bezig houden met de betekenis van de woorden. De woorden duiden vaak een ruimte of een ruimtelijke vorm of object aan. Bijvoorbeeld: septum is tussenschot, fissura betekent spleet en foramen gat. Door de benamingen te schrijven ben ik voortdurend met ruimte bezig, en tracht ik me voor te stellen hoe die ruimte of dat object aanwezig is om de benaming op de juiste plaats en in de juiste richting te kunnen schrijven.”

Voor deze tentoonstelling koos Horvers een presentatievorm voor zijn boeken die niet vaak wordt toegepast in een museale context. Hij besloot de vitrines leeg te laten en het publiek de mogelijkheid te bieden de boeken aan te raken. Daarmee legt hij gewild of ongewild de vinger op een zere plek. In de museale omgeving wordt het kunstenaarsboek, met het oog op eisen aan behoud en beheer, bij voorkeur gepresenteerd achter glas, in een koude omgeving en met zo min mogelijk licht. Maar de essentie van boeken, en zeker die van Toine Horvers, is dat ze ‘gelezen’ moeten worden. Door te bladeren wordt het concept, de sequentie of de narrativiteit duidelijk, samen met eventuele materiële veranderingen in de samenstelling. Juist door het boek ter hand te nemen ontstaat de gewenste intimiteit tussen lezer en maker. Pas dan kan de lezer Horvers’ ritueel van het benoemen en beschrijven ondergaan.Horvers; “Het nóg maar weer eens zeggen dat het er is, als een teken van leven, of een vorm van overleven. De vorm die ik daarvoor hanteer is me te compromitteren aan mijn onderwerp, me er volledig aan over te geven volgens strenge regels en een streng in ruimte en tijd afgebakende procedure (bijna non – intellectueel). Het is voor mij de enige manier om me echt op iets te concentreren.”

Foto: Peter Cox

Sinds enkele jaren brengt Toine Horvers series van deze ‘tekeningen’ samen in boeken. De expositie toont ook foto-leporello’s die Toine Horvers in de 80-er jaren samen met fotograaf Henk Geraedts maakte als visualisering van performances.

Foto’s bibliotheekcatalogus

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)