Het Apollohuis

Monday, October 29th, 2007

Het Apollohuis : De verbeelding aan de macht (22-09-2007 t/m 09-03-2008)

Kunstenaarsinitiatieven

Vanuit de Fluxus–beweging werden in het begin van de jaren zestig kunstenaarscollectieven gevormd. Zij brachten de kunst dichter bij het publiek en letterlijk op straat, met ludieke acties en happenings. Happenings, performances, environments en installaties en de veranderende werking van kunst die daarmee samenhing, eisten een ander houding in de beleving.
De traditionele omstandigheden waaronder kunst werd gemaakt en getoond voldeden niet langer. Dat een en ander niet los gezien kan worden van de maatschappelijke ontwikkelingen mag duidelijk zijn. Vooral na de meirevolte in Parijs in 1968 waren de officiële kunstinstellingen en met name het circuit van de kunsthandel en de galeriëen meermalen doelwit van kritiek. Kunstenaars startten hun eigen werk- en tentoonstellingsruimten, voor een deel daartoe gedwongen vanwege de dogmatische opvattingen die heersten binnen het officiële circuit en de moeilijkheden die zij ondervonden bij de verkoop van hun werk. Als logische consequentie hiervan werden de eerste alternatieve kunstenaarscentra opgericht zoals The Kitchen en 112 Greenstreet (het latere White Columns) in New York, in Duitsland de Produzentengalerie van kunstenaar Dieter Hacker en in Nederland De Appel.

Historisch gezien zijn er vier generaties kunstenaarsintiatieven te onderscheiden. De eerste werd getypeerd door het interdisciplinaire karakter en de anarchistische organisatievorm.
De tweede golf uit de periode 1980-1985 voegde een sociaal engagement toe, voortvloeiend uit de punk en new wave scene, de kraakbeweging en de onvrede over de woon- en werksituatie van kunstenaars. Een groot aantal van deze initiatieven is gehuisvest in (gekraakte) fabriekspanden, scholen en bedrijfsruimtes. Zij worden vaak betiteld als ‘vrijplaatsen’ voor de kunst. In Nederland behoren initiatieven als Aorta en W 139 in Amsterdam tot deze groep, evenals De Fabriek in Eindhoven, Lokaal 01 te Breda, Artis en V2 in ’s-Hertogenbosch.
De derde groep (1990-1999) trachtte onder invloed van de kunstmarkt en de gevolgen daarvan voor de positie van jonge kunstenaars een pragmatische houding te ontwikkelen. Deze generatie combineert in een milde variant de opvattingen en verworvenheden van de beide voorgaande generaties met het idee dat kunstenaarsinitiatieven functioneren als een springplank naar het reguliere circuit.
De vierde en hedendaagse generatie leidt soms een nomadisch bestaan, stimuleert incidentele samenwerkingsprojecten en tracht voorwaarden te scheppen om de discussie over kunst te theoretiseren. Waar de voorgaande generaties kunstenaarsinitiatieven nog een duidelijke ‘vijand’ konden aanwijzen, wordt de huidige generatie geconfronteerd met de vervaging van de grenzen tussen de verschillende circuits. Het openlijk subversieve heeft aan kracht ingeboet en het engagement is als ‘politiek correct’ in de jaren negentig in de kunstwereld geïntroduceerd. Het ‘alternatieve’ is geaccepteerd en kan binnen de grenzen van haar mogelijkheden niet meer worden geradicaliseerd. De strijd om de verbeelding aan de macht is wederom geopend.

Het Apollohuis (1980-2001)

Het Apollohuis behoort gezien de oprichtingsdatum tot de tweede generatie kunstenaarsinitiatieven, maar er zijn verschillen. Als ‘vrijplaats’ voor de kunst zocht het vanaf het begin partners in het officiële circuit, het was niet gehuisvest in een gekraakt fabriekspand en de onvrede over de woon- en werksituatie van kunstenaars speelde geen rol bij de stichting. Het Apollohuis werd opgericht door Remko Scha en Paul & Hélène Panhuysen vanuit de mening dat kunstenaars zelf verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun acties en de presentatie van hun ideëen. Zij trachtten de relatie met de kunstenaar te herdefiniëren, een klimaat te scheppen voor hedendaagse creatieve activiteiten en een dialoog op gang te brengen waarbij de uitkomst onbekend is.

Foto: Peter Cox

Vanaf de oprichting groeide het initiatief uit van een alternatieve experimentele ruimte tot een belangrijk en onafhankelijk platform voor kunst en muziek. De interactie tussen de verschillende kunstvormen was daarbij van groot belang.
In het Programma Verslag 1980-1982 verwoordde Paul Panhuysen de doelstelling van het kunstenaarsinitiatief: ‘Ons standpunt is een standpunt van kunstenaars, de kunstproducenten. Remko Scha en ik proberen kunstenaars in Het Apollohuis te halen enkel en alleen omdat wij hun werk boeiend vinden. Ons beleid wordt bepaald door onze persoonlijke voorkeuren en door niets anders’. Deze opvatting is gedurende de geschiedenis van Het Apollohuis steeds meer verdiept en aangescherpt in discussies en in de samenwerking met de uitgenodigde kunstenaars. Het leidde tot de grensverleggende positie die het podium binnen het alternatieve circuit heeft verworven, maar ook tot de acceptatie door het officiële kunstcircuit.

Foto: Peter Cox

Situasies

De wijze waarop in Het Apollohuis samenwerkte met de kunstenaars, is te vergelijken met de manier waarop de kunstenaar-organisator Paul Panhuysen in zijn carrière voortdurend een brug trachtte te slaan tussen de kunst en de samenleving. Het Living Archive blikt daarom ook terug op zijn activiteiten uit de jaren zestig en zeventig. Activiteiten die in het Van Abbemuseum plaatsvonden, toen Panhuysen in zijn functie als hoofd van de educatieve- en voorlichtingsdienst (1966-1967) programma’s en evenementen organiseerde zoals Hommage aan Lucio Fontana, het Museumfeest en de kinder kwis. Daarnaast is documentatie te zien over de ‘situasies’ die plaatsvonden in de Stadsschouwburg te Eindhoven, waaronder Het GroteCircus van de H. Geest, manifestaties in het Stadswandelpark als de Kulturele Straatrevolusie en van de straat- en pleinfeesten in Eindhoven, waaruit plannen voor de woon- en leefomgeving zijn ontstaan. Voorbeelden waartoe het devies ‘de verbeelding aan de macht’ kan leiden.

Foto: Peter Cox

 

 Foto’s bibliotheekcatalogus

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)