Delaunay

Wednesday, January 25th, 2012

Robert Delaunay (4)

‘ L’esprit de vitalité d’une nouvelle generation ‘

In 1953 verwierf het Van Abbemuseum voor haar basiscollectie ‘L’Équipe de Cardiff’ van de Franse kunstenaar Robert Delaunay (Parijs 1885 – Montpellier 1941). Directeur Edy de Wilde zag het schilderij op een tentoonstelling in het Musée d’art moderne de la Ville de Paris en nam er vrijwel direct een optie op. De Wilde bestempelde het werk van Delaunay als overgangswerk tussen het Duitse Expressionisme waartoe hij Kandinsky’s ‘Murnauer Kirche’ uit 1910 rekende en het Franse Cubisme.

Brief E. de Wilde aan College van B&W, 01-08-1953. VAM beheersarchief 1936-1979, inv.nr. 102

Brief E. de Wilde aan College van B&W, 01-08-1953. VAM beheersarchief 1936-1979, inv.nr. 102

 

De Wilde liet zich bij de opbouw van zijn verzameling, naast de kwaliteit van het werk, leiden door de onderlinge relaties tussen de schilderijen die hij rekende tot de basiscollectie van zijn museum. Eenzelfde opvatting over de positie van Delaunay als schakel tussen het Franse Cubisme en het Duitse Expressionisme uitte Hans Jaffé in zijn lezing ‘Stromingen in de schilderkunst sinds het expressionisme’, 20 november 1949 te Antwerpen. “De schakel tussen de twee richtingen is Robert Delaunay, de Fransman die als expressionist begon (…) om dan tot consequent cubist te worden”. (1)

In januari 1912 begon Delaunay met de eerste versie van l’Équipe de Cardiff. Eerst vervaardigde hij schetsen in potlood, met inkt en in pastel en daarna maakte hij drie versies in olieverf op doek. De versies in olieverf zijn opgenomen in musea in München, Parijs en Eindhoven. Het van Abbemuseum bezit ook nog twee schetsen in inkt en potlood op papier uit 1913. Deze laatste zijn een schenking aan het museum door de verzamelaar Mr. A.J. Guépin. (2)

Brief van Burg. Witte aan J. Guépin, 06-04-1965. Collectiearchief VAM.

 

L'équipe de Cardiff, 1913. Eindhoven, Stedelijk Van Abbemuseum

L'équipe de Cardiff, 1913. Eindhoven, Stedelijk Van Abbemuseum

 

Robert Delaunay’s schilderij brengt een aantal aspecten samen in een collageachtige compositie: het rugby team, de Eiffeltoren (een terugkerend thema bij Delaunay), het Parijse reuzenrad, een dubbeldeks vliegtuig en een advertentie van de vliegtuigproducent Astra, Société de Constructions Aeronautiques. Het zijn allen symbolen van de nieuwe maatschappij: luchtvaart, sport, het grootschalige amusement en affiches als commerciële uiting voor de massa. De tekst ‘Magic Paris’ komt alleen voor in de Eindhovense variant, de beide anderen bevatten fragmenten van de achternaam van de kunstenaar. ‘Magic Paris’ roept de bekoringen van de Franse hoofdstad op; een bruisende plek vol nieuwigheden en amusement.

L'équipe de Cardiff, 1913. Eindhoven, Stedelijk Van Abbemuseum

L'équipe de Cardiff, 1912. München, Staatsgalerie Moderner Kunst

L'équipe de Cardiff, 1912-1913. Parijs, Musée d’Art Moderne de la Ville de Paris

 

Het schilderij is ontleend aan een foto van een rugby team uit het Britse Cardiff. De foto was afkomstig uit het tijdschrift La Vie au Grand Air van 18 januari 1913 en werd door Delaunay als uitgangspunt gebruikt vanwege de dynamiek van de atleten. De titel ‘l’Équipe de Cardiff’ had mogelijk te maken met een artikel van F. Estrade in l’Echo des Sports‘ getiteld ‘La partie de Cardifff ‘. (8-1-1913). Kunstenaars hebben de sport vaak gezien als een manier om het modernisme, beweging, snelheid, en de actieve mens te visualiseren. Het moderne leven bij uitstek. De opkomst van de sportverenigingen in het begin van de twintigste eeuw betekende een nieuwe vorm van modern zijn.

Het is ook de tijd van de grote pioniers uit de luchtvaart. De gebroeders Wright maakten hun eerste vlucht in 1903 en de Fransman Louis Blériot vloog in 1909 over het Kanaal.

De Eiffeltoren komt in veel schilderijen van Delaunay voor want de kunstenaar beschouwde hem als archetypisch symbool voor de moderniteit. Afbeeldingen van de Eiffeltoren van de hand van de ballonvaarders en fotografen André Schelcher en Albert Omer-Décugis spraken tot de verbeelding. Zij namen vanaf ongeveer 50 meter boven de top van de toren foto’s en publiceerden ongeveer veertig afbeeldingen in het boek ‘Paris vu en ballon et ses environs’ in 1909. Ook Delaunay kende deze afbeeldingen.

Robert Delaunay zoekt naar beweging in zijn werken. De suggestie van dynamiek liet hij afhangen van het samenspel tussen kleuren en vormen en van figuratieve elementen die in verband gebracht kunnen worden met beweging, zoals de vliegtuigen en het reuzenrad. Ofschoon hij in zijn Orphistische periode de figuratie achter zich liet gebruikte Delaunay rond 1912 steeds meer – geabstraheerde – elementen uit de werkelijkheid. (3) De abstracte kleurvlakken stelden hem in staat om te breken met het traditioneel opgebouwde doek en zich te richten op het pure kleurgebruik. Toch blijven zijn werken figuratief georiënteerd tot hij aan het begin van de jaren dertig aansluiting vond bij de kunstenaarsgroep Abstraction Création. (4)

Noten:
(1.) Archief Jaffé, RKD, doos 3. Hans Jaffé was conservator in het Stedelijk Museum te Amsterdam en lid van de Commissie van Advies van het Van Abbemuseum.
2.) Mr. A.J. Guépin was voorzitter van de Eindhovense Museumkring en lid van de Raad van Bestuur van Philips.
(3.) De term Orphisme is afkomstig van de Franse schrijver-dichter-essayist Guillaume Apollinaire. Een abstracte stijl in de schilderkunst, in: ‘Die Moderne Malerei’, Der Sturm, vol. 3, no. 148-149 (febr. 1913), pp. 272
4.) Abstraction-Création was een, op initiatief van de Belg Georges Vantongerloo op 15 februari 1931 in Parijs opgerichte cosmopolitische groep kunstenaars, die de moderne kunst mede gestalte heeft gegeven.
Het doel van de groep was een podium te creëren voor de abstracte kunst. Daartoe behoorden groepstentoonstellingen, lezingen, discussiebijeenkomsten en gezamenlijk uitgaven en publicaties. Van 1932 tot 1937 gaf de groep een almanak uit: ‘Abstraction-Création, Art non-figuratif’. De groep Abstraction-Création, die wezenlijk heeft bijgedragen aan de acceptatie van de abstracte kunst, hield in 1937 op te bestaan.

Suggesties voor verder lezen:
Robert Delaunay 1906-1914. De l’impressionisme à l’abstraction , tent.cat. Centre Georges Pompidou. Galerie Sud, Parijs, 1999, pp. 184-193

Translation :

Robert Delaunay (4)

‘L’esprit de vitalité d’une nouvelle generation ‘
For its core collection the Van Abbemuseum in 1953 acquired ‘l’Équipe Cardiff’ by the French artist Robert Delaunay (Paris 1885-Montpellier 1941). Director Edy de Wilde saw the painting at an exhibition at the Musée d’art modern de la Ville de Paris and took an option on it almost immediately. De Wilde labeled Delaunay’s work as a transitional work between German Expressionism to which he also counted Kandinsky’s ‘Murnauer Kirche’ 1910 and French Cubism.

De Wilde was guided in building his collection by the quality of the work and also by the relationships between the paintings that he counted to be present in the basic collection of his museum. The same line is drawn between the French Cubism and German Expressionism by Hans Jaffé, expressed in his lecture ‘Currents in painting since expressionism’ 20 november 1949 in Antwerp.
‘The link between the two directions is Robert Delaunay, the Frenchman who began as expressionist (…) and then to be become consistently cubist’. (1)

In January 1912 Delaunay began working on the first version of ‘l’Équipe de Cardiff’. First he produced sketches in pencil, ink and pastel, and then he made three versions in oil on canvas. The versions in oil are included in museums in Munich, Paris and Eindhoven. The Abbemuseum also owns two sketches in ink and pencil on paper from 1913. The latter are a gift to the museum by the collector Mr. A.J. Guépin. (2)

Robert Delaunay’s painting brings a number of aspects together in a collage-like composition: the rugby team, the Eiffel Tower (a recurring theme in Delaunay’s work), the Paris Ferris wheel, a double-decker plane and an advertisement of the aircraft manufacturer ‘Astra, Société de Constructions Aéronautiques’. They all are symbols of the new society: aviation, sports, entertainment and large-scale posters and commercial expression for the masses. The text ‘Magic Paris’ only occurs in the Eindhoven variant, the two others contain fragments of the surname of the artist. ‘Magic Paris’ evokes the charms of the French capital, a bustling place full of news and entertainment.

The image of the painting is from a photograph of a rugby team from the British town Cardiff. The photo was taken from the magazine ‘La Vie au Grand Air’, January 18, 1913 and Delaunay used it for its dynamics of the athletes pictured. The title ‘l’Équipe de Cardiff may be from an article by F. Estrade in ‘l’Echo des Sports’ titled ‘La partie de Cardiff. [08/01/1913] Artists have often seen sports as a way to capture modernism, movement, speed, and as a possibility to visualize active people. Modern life par excellence. The rise of sports in the early twentieth century marked a new kind of being modern. It is also the time of the great pioneers of aviation. The Wright brothers made their first flight in 1903 and the Frenchman Louis Blériot flew across the English Channel in 1909.

The Eiffel Tower is used in many paintings by Delaunay because the artist thought of it as the archetypal symbol of modernity. Pictures of the Eiffel Tower from the hand of the balloonists and photographers André Schelcher and Albert Omer-Décugis spoke to the imagination. They took photo’s from about 50 meters above the top of the tower and published about forty pictures in the book ‘Paris vu and balloon et ses environs’ in 1909. Delaunay also knew these images.
 
Robert Delaunay researches movement in his work. He depended the suggestion of the dynamic on the interplay between colors and forms and figurative elements that may be associated with movement, like the planes and the big wheel. Although in his Orphistische period he left figuration behind, Delaunay used around 1912 increasingly abstract elements of reality. (3) The abstract color fields enabled him to break with the traditional built canvas and to focus on the pure color. Still, his work stays figurative oriented until the beginning of the thirties when he found a connection with the artists of Abstraction Création. (4)

 Notes:

(1.) Archive Jaffé, RKD, box 3. Hans Jaffé was curator at the Stedelijk Museum in Amsterdam and member of the Advisory Board of the Van Abbemuseum.
(2.) Mr. A.J. Guépin was chairman of the Eindhoven Museum Circle and a member of the Board of Philips.
(3.) The term Orphism comes from the French writer, essayist and poet Guillaume Apollinaire. An abstract style of painting. In: ‘Die Moderne Malerei’, Der Sturm, vol. 3, no. 148-149 (Feb. 1913), p.272
(4.) Abstraction Création was an initiative of the Belgian Georges Vantongerloo. On February 15, 1931 in Paris this cosmopolitan group of artists, who also shaped modern art, was created. The purpose of the group was to create a platform for the abstract art. This included group exhibitions, lectures, discussions and sharing resources and publications. From 1932 to 1937 the group published an almanac, ‘Abstraction Création, Art non-figuratif Art’, Abstraction Création has contributed significantly to the acceptance of abstract art, held to exist in 1937.

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)