Albert Lemmens & Serge Stommels : Sovjetkinderboeken

Monday, April 7th, 2014

In de Salon – Albert Lemmens & Serge Stommels : Sovjetkinderboeken in 1929

Willem Jan Renders introduceert beide verzamelaars en maakt ons deelgenoot van de curieuze weg die hij moest bewandelen voorafgaand aan het eerste contact met de heren Lemmens en Stommmels.

Albert Lemmens, tijdens zijn werkzame leven radioloog, brengt ons meteen in de sfeer met een indrukwekkende afbeelding van een metro-paleis in Moskou, vanwaar hij samen met Serge Stommels een 200 km treinreis in zuid-westelijke richting maakt om enkele lezingen te geven over kinderliteratuur. In de trein geen geroep van ‘broodjes, limonade, gevulde koeken en ander lekkers’, maar een prominente plek voor een boekenkast waaruit de reizigers gevarieerd snoepgoed voor de geest tot zich kunnen nemen. In de provinciehoofdstad, gelegen aan een zijarm van de Wolga, de Oka rivier, blijkt in het museum een diorama bij de opening van een tentoonstelling georganiseerd door de provinciale kinderbibliotheek te zien. Ze  moeten er even aan wennen: de sfeer in een Russische kinderklas is anders dan wij hier tegenwoordig kennen, want kinderen mogen er wel luisteren, maar hebben vooral niks te vertellen. Ze zitten er braaf te wezen, de meisjes vaak nog met een strik in het haar. In deze stad is ook een filiaal te vinden van een universiteit uit Moskou met o.a. een faculteit Kunstgeschiedenis. Ex libris, kunstenaarsboeken en boeken verluchtigd met miniaturen worden daar wel fel bediscussieerd door leden van de Club van Boekkunstenaars. Dit type van individuele uitingen is in hoog aanzien en de belangstelling is bij vaklieden en een breed  publiek groot.

Serge Stommels, met een achtergrond van bedrijfseconomisch adviseur, slaat vervolgens voor ons de weg in die leidt naar het opmerkelijk proefschrift dat beide heren op 1 december 2000 verdedigen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen : Russian Artists and the Children Book 1890 – 1992 (vijfhonderd pagina’s met 1100 illustraties).

De tentoonstellingen van Sovjetkinderboeken uit 1929, die behalve in Amsterdam,  Parijs en  in Zwitserland werden gehouden, stelt hij vandaag centraal. Ze hadden namelijk een enorm effect, vooral de tentoonstelling die Het Genootschap Nederland-Nieuw-Rusland organiseert van 21-04-1929, 13-05-1929 in het Stedelijk Museum te Amsterdam: Grafiek en boekkunst uit de Sovjetunie. Een oude foto uit een Russisch tijdschrift laat zien wat er zoal getoond werd. Hoewel naar hedendaagse maatstaven kwantitatief misschien nog heel bescheiden, reageerde met name de intelligentia heel positief. Men had, zo vond men, in Rusland goed begrepen dat er bij de jongste categorie kinderen veel belangstelling was voor illustraties met afbeeldingen van dieren en men besefte dat opvoedkundige thema’s hoog zouden scoren. In Parijs werd rond november in hetzelfde jaar, naar aanleiding van een rondreis door Rusland van de schrijver Blaise Cendrars, een tentoonstelling ingericht in de Librairie Bonaparte. Jammer genoeg bestond die alleen uit reeksen namen. Als bron fungeerde een Russische staatsuitgave waarin alle titels vanaf 1918 waren gedocumenteerd. In 1929 was daarnaast een uitgave verschenen met illustraties, voorzien van een lijst met de 100 best beoordeelde kinderboeken, ingedeeld naar leeftijdscategorie (een dankbaar gegeven voor latere analyse). Deze boeken werden destijds in Rusland massaal verkocht in de bekende constructivistisch gebouwde tijdschriftenstalletjes. De bedoeling van de tentoonstellingen was om via cultuuruitingen ook Rusland in het buitenland te promoten. [In Malaga heeft men zelfs enkele jaren geleden nog eens geprobeerd die Parijse tentoonstelling te reconstrueren, aangevuld met een aantal concrete voorbeelden]. Uitgever Raduga (=regenboog) in Moskou kreeg geleidelijk bekendheid omdat die goeie schrijvers met goeie illustratoren wist samen te brengen. Al snel ontwikkelden zich verschillende tekenstijlen in Moskou en Leningrad. Heel opvallend is, dat Nederland het eerste land ter wereld was waar de Russische kinderboeken werden vertaald. In november 1929- een half jaar na de tentoonstelling in het Stedelijk- waren reeds 4000 exemplaren van de eerste vertaalde uitgaven verkocht. Er werden tussen 1929-1931 in Nederland acht boekjes uitgegeven, in Vlaanderen tussen 1929-1930 zes, en in Wallonië in het jaar 1931 twee titels. Eind 1930 waren in totaal al ca. 63000 Russische kinderboeken in België en Nederland verkocht. Veel later, rond 1990, na de Perestrojka en het uiteenvallen van de Sovjet Unie, gaan er ook in Rusland kinderboeken verschijnen in een Disney-achtige tekenstijl, wel met een moderne mise-en-page. Veel kunstenaars vallen dan terug op een meer klassieke stijl van tekenen. In de marge ontstaat het merkwaardige fenomeen van  kinderboeken voor kunstliefhebbers in een oplage tot ca. 10 stuks.

De totale verzameling (kunstenaars)boeken, tijdschriften en affiches beslaat ca. 13.500 items en is door  Albert Lemmens en Serge Stommels geschonken aan het Van Abbe omdat in ons museum veel aandacht besteed wordt aan de Russische kunst van de XXe eeuw. Regelmatig zal een facet uit deze bijzondere schenking toegelicht worden.

Op zondag 11 mei a.s. om 15.00 uur wordt in het Van Abbemuseum geopend: 25 jaar Russische kunstenaarsboeken 1989-2013, reeds te zien onder de titel ‘die Verwandlung’ in Hamburg en Kiel en voorzien van een flinke/royaal geïllustreerde catalogus.

Er zijn nog vele vragen, maar vooral zijn we stil en onder de indruk van de wonderlijke Russische ziel waar we kennis mee hebben mogen maken. We zitten er klaar voor zondag 11 mei en zullen ademloos luisteren, de dames wellicht met een strik in het haar.

Met een warm applaus danken we beide heren.

GB

 

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)