Domeniek Ruyters : kunstkritiek en Metropolis M

Sunday, April 10th, 2016

In de Salon, Domeniek Ruyters over Metropolis M als de stem van de kunst

Ieder mens is kunstcriticus. Ieder mens heeft kennis van kunst. Iedereen kan kwaliteit beoordelen! Maar natuurlijk wel vanuit zijn eigen instelling en persoonlijke kwaliteit.  U kent toch  het verjaardagsfeestje of burenborrel waarop u vertelt dat u naar een tentoonstelling van moderne kunst in een museum of galerie bent geweest. U hoort nog steeds de reacties in uw oren nagalmen. “Mijn kleindochter kan dat ook”,  “en wat moet dat niet allemaal kosten?” En geef dan maar eens een goed antwoord, met een glas in uw ene hand en de opgewonden kunstkenner aan je andere hand.

Kleinkinderen,  geldbedragen, en niet te vergeten, het gegeven of de kunstenaar ongelukkig, arm en veel te vroeg is gestorven.  Zie hier het gamma van beoordelingscriteria op verjaardagsfeestjes. Soms zijn deze beoordelingen te vergelijken met de waardering van de vakanties van onderwijspersoneel!

Maar gelukkig is daar Domeniek Ruyters. Domeniek is kunsthistoricus en is belangrijk als persoon die kunst en kunstenaars deskundig kan analyseren en beoordelen. Want dat is de taak van een criticus! Voor een zeer geïnteresseerd publiek is Domeniek naar Eindhoven gekomen om in zijn hoedanigheid als hoofdredacteur van het blad Metropolis M iets over zijn moeilijke maar intrigerende vak te vertellen. Metropolis M is een tijdschrift dat de actualiteit van de kunst volgt, deze actualiteit toont en met behulp van gerenommeerde schrijvers tot een kritische beschouwing komt. Waardering, beoordeling, analyse, maatschappelijke context, internationale ontwikkelingen, historische betrokkenheid, helder taalgebruik, professionaliteit. Dit mag men verwachten van een blad als Metropolis M.

Rondom de betekenis van de naam bestaat intussen een hele mythologie. Niemand weet precies waar de M voor staat. Zowel Metropolis als M zijn films van Fritz Lang. Maar eind jaren zeventig was ook de tijd van Boney M…

Domeniek schets heel in het kort de geschiedenis van Metropolis M. Hoe het tijdschrift in de periode dat hij hoofdredacteur is gevangen is tussen momenten van wel of geen subsidie. Hij vertelt dat ook dit financiële argument voor een gespecialiseerd tijdschrift als metropolis M een cruciaal gegeven kan zijn in de strijd om op de markt te blijven. De mate van levensvatbaarheid  geeft hen de kans om een redactioneel beleid te voeren waarin kunstkritiek fundamenteel is.

De openingszet van Domeniek in zijn lezing is sterk. Hij laat allereerst de zwakke kant van de kunstkritiek zien, namelijk de opmerking: ” De kunstkritiek heeft áltijd een slechte pers, en ook altijd gehad“, is een korte samenvatting van de inleiding van deze blog. De curator daarentegen? Ook hier legt hij de vinger op de zwakke plek. De curator als de intellectuele en maatschappelijke geslaagde vlag op het vaartuig dat de expositie is.

We zien Okwui Enwezor, de curator van de Documenta 11 in Kassel als de maatschappelijk geslaagde en briljante organisator voorbij komen. Met alle daarbij behoorde revenuen: sponsorcontracten, diners, de wereldpers, quotes over de maatschappelijke relevantie van beeldende kunst. Kortom, een megalomaan schouwspel en een wereldster is geschapen. De criticus die dat schouwspel ziet en daarover zijn mening mag geven staat automatisch in de schaduw van de roem. De glamour bereikt hem niet en velen zien zijn kritisch betoog als een aantasting van de goede smaak en het grote belang van het esthetische spel.

De crisis in de kunstkritiek wordt zichtbaar door verlies aan invloed en belang, verlies aan consensus, verlies aan methode en structuur, verlies aan onafhankelijkheid (markt) en verlies aan reputatie, want iedereen is criticus! Een bijkomende factor is de onderlinge kritische blik op elkaar van kunstcritici. Dat levert een discussie op die voor de incrowd misschien interessant is, maar voor het gewone publiek irrelevant. Sinds de eeuwwisseling worden hier veel publicaties aan gewijd. Het kritisch denken over kunst is voor veel tijdschriftredacteuren een belangrijk gegeven. De criticus James Elkin verwoordt  het als volgt.

- Kunstkritiek mag overal zijn, maar het zet zich nergens neer

- Er is zelfs zoveel kunstkritiek dat er meer critici zijn dan lezers

- ‘general lack of character, ambition and (most notably) opinion’

Wat kan de remedie hiertegen zijn. Mogelijkheden zijn onder andere meer methode en meer structuur in de kritiek. De kritiek moet serieus zijn met aandacht voor de complexiteit. Een goede analyse geeft duidelijkheid en overzicht. De  betrokkenheid van de criticus, want het is belangrijk te kijken achter de oordelen die worden uitgesproken.

Domeniek is persoonlijk niet negatief over de situatie waarin de kunstkritiek verkeert. Het is een levendig veld. En soms blijken er ineens denkstrategieën van de kunstkritiek hun weg te vinden naar de evaluatie van andere media. Wat vindt u van de opmerking in de NRC dat de musical Anne gelaagdheid mist? Dat dit niet de inhoud van de tekst betreft, maar de fysieke constructie van de musical is jammer. Maar er is een begin!  Het is alleen jammer dat de discussie achteraf alleen gaat over hoe de negatieve kritiek schade toebracht aan het zakelijk belang, in plaats van over de kritiek zelf. En hoe was het vroeger? Het is nu bijna onvoorstelbaar  dat een kunstenaarsmanifest als het Futuristisch Manifest de voorpagina haalt van een krant, zoals honderd jaar geleden gebeurd is.

Het kunsttijdschrift in Nederland kent veel uitdagingen. Het moet een onafhankelijke stem zijn. De financiering is problematisch, subsidiëring door de overheid is een gepasseerd station. De uitdaging van de digitalisering wordt steeds urgenter. De balans tussen de gedrukte en de digitale vorm van het tijdschrift is constant in beweging. In hoeverre zijn beide vormen van media gelijkwaardig? Moet elk zijn eigen vorm en kwaliteit ontdekken? Wil men in welke vorm van media dan ook kwaliteit leveren, dan zal men over goede professionele kunstcritici moeten beschikken. Die vijver waaruit men kan putten is niet zo groot en men kan hen financieel geen goede toekomst aanbieden. Ondanks dat wil Metropolis M die slag wel maken om zowel op internet als in de gedrukte vorm alle mogelijkheden te benutten.

Het positieve is dat er meer kunstkritiek is dan ooit tevoren. Er is meer respons, meer debat. Vooral kunstenaars zelf mengen zich in het discours!  Er is kritiek op alle niveaus, in allerlei genres die voor iedereen bereikbaar zijn. Het inboeten aan autoriteit is relatief en heeft ook voordelen door meer onafhankelijkheid en meer transparantie.

Vanaf de jaren tachtig wordt het gesproken woord naast het geschreven woord een nieuw gegeven in de kunstkritiek. Vanaf die tijd worden er steeds meer lezingen georganiseerd door instellingen die daar meer dan ooit in investeren. Denk maar terug aan het project a.c.d.e.m.y. Van Abbe in 2006. Het nieuwe nummer van Metropolis M is gewijd aan dit thema: het event. En niet te onderschatten: YouTube, conferenties en natuurlijk onze eigen Salon!

Het hele veld van de kunstkritiek is in beweging. Een tijdschrift als Metropolis M beweegt midden in dat spanningsveld en zal veel antwoorden moeten vinden op vele gestelde vragen en uitdagingen. Bijvoorbeeld zal het gericht moeten zijn  op onafhankelijke als institutionele publicaties. In hoeverre speelt het probleem van betaald naar gratis blad een rol. Bladen als De Witte Raaf, Mousse en Rekto Verso hebben zich in de gratis markt een plaats weten te veroveren. En wat te denken van projecten van het blad Frieze, dat naast hun publicitaire taken zich ook beweegt in het veld van beurzen zoals Frieze Art Fair? Wat te doen met regionalisering wat indruist tegen de internationalisering. In hoeverre moet de eigen thuismarkt bedient worden? Waar liggen extra mogelijkheden in speciale formules? Moeten onderwerpen in boekvorm worden aangeboden, catalogi, publicaties voor speciale doelgroepen, aandacht voor speciale gebieden zoals design, tuin- en andere architectuur? Kortom, de kunstkritiek moet gebruik maken van alles wat de markt en de media biedt en mogelijk maakt om het publiek te bereiken.

Metropolis M, opgericht in 1979, is de naam van tijdschrift, de website, de uitgeverij en academie. De website is toegankelijker dan het tijdschrift, maar ook vluchtiger. De artikelen zijn korter en  dicht op de agenda en geeft veel recensies en bezit een populair archief. Er is een groeiend bereik van 10.000 (lezers van het blad) naar vele tienduizenden online.  Dat betekent dat men een omvang heeft van De Groene/Vrij Nederland. Omdat men zich digitaal beweegt kan men sneller internationaal publiceren en reageren.

Het profiel van het blad is duidelijk onafhankelijk en kritisch. Het staat dicht op de kunstenaar door het veelvuldig gebruik van interviews. Essentieel is de eerstelijns analyse en signalering. Men maakt gebruik van gevarieerde journalistieke vormen. Metropolis M is interdisciplinair. Beeld en tekst zijn beide van belang en ondersteunen elkaar. Men besteedt aandacht aan zowel wat nationaal als internationaal actueel is in de kunstwereld. Vaak zijn het vakspecialisten die aan het woord komen.

Domeniek rondt af met een korte bespreking van andere tijdschriften, nationaal en internationaal van belang: Kunstschrift, Mistermotley.nl, e-flux, The Art Newspaper, Hyperallergic.com.

Kunstkritiek is voor velen een medium dat helpt bij de kunstbeleving. Domeniek Ruyters heeft op deze Salonavond voor de Vrienden het gebied verder opengebroken, waardoor kunstkritiek als medium de mogelijkheid tot verdieping bij het beschouwen van kunst nieuwe kansen oplevert.

pvb

Speciale aanbieding voor de Vrienden van het Van Abbemuseum:

ÉÉN JAAR METROPOLIS M VOOR 35 EURO!

(Normaal betaalt u E 57,-)

Mail uw naam en adres naar

karolien@metropolism.com

o.v.v. actie Van Abbe

U moet voor 1 mei reageren, tot zolang duurt het aanbod.
 

 

 

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)