Het misverstand Mondriaan

Friday, October 4th, 2013

Het misverstand Mondriaan

Een bijzondere gast in de Salon! Wietse Coppes, assistent-conservator bij het RKD (Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie) probeert een populaire mening over Mondriaan recht te zetten. Mondriaan staat bij bijna iedereen bekend als de introverte kunstenaar, die eenzaam in zijn atelier met primair gekleurde rechthoekjes zit te schuiven, terwijl ondertussen zijn gehoor gestreeld wordt door jazzmuziek, in zijn mond een sigaret, verlangend naar de avond om zich onder te dompelen in de dans. De dansende madonna! Deze bijnaam vat het voorgaande samen. Aan Wietse Coppes is vanavond de eer weggelegd om dit beeld te doen kantelen.

Hij begint met een ruim overzicht van de  film Midnight in Paris van Woody Allen, waarin de hoofdpersoon iedereen ontmoet die in de jaren twintig in Parijs op cultureel gebied iets voorstelde. Van Man Ray tot Picasso, F.Scott Fitzgerald tot Hemingway, Gertrude Stein, Bunuel, Dalí, Modigliani. Iedereen komt voorbij, behalve Piet Mondriaan. Opmerkelijk, want hij woont op dat moment in Parijs en blijkt na enig onderzoek de plaatselijke salons ook te frequenteren. Piet Mondriaan is een belangrijke figuur in de Roaring Twenties. Hij is niet de archetypische kluizenaar in zijn atelier; een beeld dat tot heden wordt gekoesterd.

In 2011 verschijnt dit stereotype beeld opnieuw in de documentaire reeks Close Up. Naar aanleiding van de grote overzichtsexpositie van Piet Mondriaan in het Centre Pompidou bezoeken een aantal vertegenwoordigers van dat museum het RKD en Gemeentemuseum Den Haag. De tentoonstelling is mede dankzij de grondige voorbereidingen een succes en in de slipstream ervan wordt een Franse documentaire gemaakt over Mondriaan. De samenstellers van de tentoonstelling in Centre Pompidou zijn hierbij niet betrokken en dat blijkt uit het resultaat, het aloude stereotype beeld wordt bevestigd. Na anderhalve minuut wordt hij door de voice-over ‘Piet de Onzichtbare’ genoemd. Een grove misvatting, want zijn bijnaam was namelijk ‘Piet zie je me niet’. Het blijkt dat hij bij alle mogelijke openingen van culturele gebeurtenissen aanwezig was. Dus hij is niet de onzichtbare kluizenaar waar wij zo in geloven.

Wietse Coppes, die verantwoordelijk is voor de ontsluiting en beheer en acquisitie van het archief en documentatiemateriaal van Mondriaan en De Stijl, wil door middel van een kwartetspel duidelijk maken dat dit beeld van Mondriaan onterecht is. Het kwartetspel toont liefst 52 vrouwen die in zijn leven een rol hebben gespeeld. Waaronder natuurlijk ook familieleden en natuurlijk vriendschappelijke relaties.

In 2008 ontdekt Wietse Coppes de website van het Amerikaanse Art Science Research Laboratory. Tot zijn verbazing ziet hij daar een aankondiging van het persoonlijk archief van Piet Mondriaan. De eigenares van deze documenten, Ronda Shearer, is bereid om de documenten in bruikleen aan het RKD af te staan om ze te digitaliseren. Op het moment dat de documenten in Nederland zijn als bruikleen, overstroomt de wasmachine van het appartement boven ASRL. Het archief van Mondriaan was verloren gegaan, als het op dat moment niet bij het RKD was voor digitalisering. Deze bijna ramp deed Rhonda Shearer beseffen dat het materiaal misschien niet op de juiste plek was in haar loft. Uiteindelijk heeft ze het archief in februari 2012 aan het RKD verkocht. Een belangrijk ontdekking in dit archief is het adresboek van Mondriaan. Het blijkt dat hij met bijna iedereen die in de kunstwereld van dat moment er toe doet in contact staat. Onder andere Alexander Calder, Solomon Guggenheim en Max Ernst bevinden zich onder Mondriaans contacten. Tot vreugde van het Van Abbemuseum blijkt het adresboekje van El Lissitzky ook het adres van Mondriaan te bevatten!

Inde catalogus bij de tentoonstelling Inventing Abstraction 1910-1925 : How a Radical Idea Changed Modern Art wordt het netwerk van de avant-garde beweging uit het interbellum gevisualiseerd, waarvan ook Mondriaan deel uitmaakt. Hij wordt niet gepresenteerd als een van de hoofdpersonen, maar als een belangrijke persoon op het tweede plan. Of dat terecht is, blijft de vraag.

Het uitgangspunt van de lezing is het belang van documentatie duidelijk te maken. De volledigheid van de (of het gebrek aan) documentatie geeft de grenzen aan van de geschiedenis. Verder dan dat kan de mens niet kijken. Hoe completer de documentatie, hoe completer het beeld dat van een kunstenaar kan worden geschetst. Een recente ontdekking als die van het persoonlijke archief van Mondriaan heeft het beeld dat wij van hem hebben volledig bijgesteld. Een instituut als het RKD is dan ook een belangrijke schakel bij het kunsthistorisch onderzoek. De binnenkort te verschijnen biografieën en monografie over Mondriaan zal het beeld van de kunstenaar hopelijk verder bijstellen. Het wordt tijd dat de het beeld van de monnik wordt ingeruild voor die van een gepassioneerde muziek en cultuurliefhebber, die volop in het leven stond.

 

 

 

 

pvb

Powerpoint presentatie: 20131001_Powerpoint Salon Van Abbe

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)