In de Salon : Jan van Toorn

Sunday, December 14th, 2014

Jan van Toorn: Beelden moeten hun eigen verhaal vertellen

04-12-2014

Strategieën in communicatie bij Jan van Toorn

 Een introductie op het grafisch ontwerpen zoals dat door Jan van Toorn ontwikkeld is, wordt ons gegeven door kunsthistorica en biografe  Els Kuijpers. Zij en Jan van Toorn geven tijdens deze Salonavond een uitgebreide toelichting op de tentoonstelling “Staging the Message”, door beiden in nauwe samen werking mét curator Diana Franssen samengesteld.

Els Kuijpers stelt in haar inleiding, dat grafisch ontwerpen een vorm van communiceren is zoals wij die in de praktijk van alle dag ervaren, maar die ook zijn beslag krijgt bij het overbrengen door de media van ideeën en ideologieën uit de politieke en sociaal-culturele realiteit.

De Verlichtingsidealen van rede, rationaliteit en vooruitgang krijgen in de praktijk betekenis gedurende de 19e en 20e eeuw en na de Tweede Wereldoorlog ontstaat er een relatief autonoom veld van grafisch en later communicatief ontwerpen. Aan de hand van een maquette zien we, dat de grafisch ontwerper de ruimten die hij toebedeeld krijgt, meer dan de autonome kunstenaar, zoveel mogelijk naar zijn hand zet, maar niet voordat er een context bepaald is waarbinnen hij gaat presenteren.

Een model wordt voor elke tentoonstelling  van Jan van Toorn’s werk (zie o.a. ook in de Kunsthal Rotterdam en in Moskou’s MMoMA) in detail uitgewerkt. Er ontstaan in de presentatie voor het Van Abbemuseum  toegevoegde elementen als een “tent” enscenering [te zien zijn hierbij o.m. fraaie technische notities als: kleur en kwaliteit doek nog nader te bepalen, niet licht doorlatend, op frame van pijp en klemmen (verzinkt), print op een los doek breedte 330 cm] én zeer originele vitrines en tafels in ‘de straat’ waar de tentoonstelling binnen het museum gesitueerd is (een knipoog naar de legendarische tentoonstelling De Straat van Jean Leering in 1972 ? ).

Het werkproces is uitgangspunt voor deze tentoonstelling.

Grote inspirators zijn voor Jan van Toorn o.m. Jan Tschichold, Lazlo Moholy Nagy en El Lissitzky. Naar mentaliteit proeven we overeenkomsten met de Franse filmer Jacques Tati.

Van Toorn weet zich min of meer schatplichtig aan vijf stromingen/strategieën van vormgeven,

die hij met Els Kuijpers onderscheidt:

- Het Functionalisme, waarbij informatie zo transparant mogelijk doorgegeven wordt en gekenmerkt wordt door een rationele ontwerpmethodiek, in een abstracte(vaak structuralistische) uniforme beeldentaal (o.m. Wim Crouwel, Mevis en Van Deursen)

- Het Formalisme, waarin de esthetische vorm als bevrijding van het dogma “vorm volgt functie” wordt ervaren. Deze richting kenmerkt zich door vaste organisatieprincipes, maar wel met een grotere vormenrijkdom. De vorm wordt meer losgekoppeld van de inhoud (o.m. Anton Beeke, Gert Dumbar, Wolfgang Weingart)

- Het Informalisme verzet zich tegen esthetisering van het dagelijks leven. Verschillende interpretaties/lezingen zijn mogelijk (o.m. John Heartfield)

- Het Productivisme stelt het ontwerpen in dienst van een sociaal programma, dat gericht is op maatschappelijke verandering. Gebruik wordt  gemaakt van hoogwaardige technologie, vaak spectaculair toegepast. Nadeel is dat de kijker/lezer vaak te weinig tegenbeelden geboden worden. 

 -Het Dialogisme ziet het ontwerpen als esthetisch en moreel systeem ineen. Aan deze integrale benadering ligt de opvatting ten grondslag van democratische wederkerigheid en solidariteit. ( o.m.John Heartfield, Hard Werken collectief, El Lissitzky) 

Datajournalistiek is een bijzondere vorm waarin op een heldere voor iedereen toegankelijke manier beeld en taal met behulp dient te worden gecommuniceerd. Het tekstmateriaal wordt via lineaire conceptblokken opgebouwd, het beeld in combinatie hiermee spreekt zeker niet altijd voor zichzelf (Zie o.m. Jaarverslagen met diagrammen en grafieken)

Van Toorn ervaart dat de beeldredactie vaak een ondergeschoven kind is bij de media (The Guardian en Der Spiegel) en het is dan ook een verademing als hij opdrachtgevers treft, die open staan voor zijn vakkundige, maar eigen interpretaties bij een te ontwikkelen opdracht. (Mart Spruijt drukkerij  kalenders in de jaren zeventig en de PTT opdrachten met jaarverslagen, postzegels voor herdenkingen van o.m. de 100e geboortedag van dr. W. Drees en de Februaristaking van 1941) .

Een 60 tal Vrienden zijn gelukkig, dat zij op een unieke wijze via Els Kuijpers en Diana Franssen kennis kunnen maken met de inventieve communicator, Jan van Toorn, die beelden zo vaak op een plek laat landen waar zij onze geestdrift wekken en hun verhaal kunnen gaan vertellen.

 

Literatuur: Strategies in Communication Design ; staging and rhetorics in the work of Jan van Toorn

Een kleine mentaliteitsgeschiedenis in de context van de tentoonstelling

Eindhoven, Van Abbemuseum, 27.9.2014 – 29.3.2015. Prijs € 10,-

                                                                                  ___________________________________________    

 gb

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 


 

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)