VAM Library blog http://libraryblog.vanabbe.nl Bibliotheek Van Abbemuseum Tue, 17 Jan 2017 11:06:26 +0000 en-US hourly 1 http://wordpress.org/?v=3.4.1 Kunstenaarsboeken http://libraryblog.vanabbe.nl/kunstenaarsboeken/kunstenaarsboeken/ http://libraryblog.vanabbe.nl/kunstenaarsboeken/kunstenaarsboeken/#comments Thu, 22 Dec 2016 13:48:02 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=544 De bibliotheek beschikt over een grote collectie kunstenaarsboeken en speciale uitgaven zoals multiples en edities. Speciale aandachtsgebieden in de collectie zijn kunstenaarsboeken en publicaties over minimal art, conceptuele kunst en fluxus. Van Richard Long, Hamish Fulton, Douglas Gordon, Stanley Brouwn, Sol LeWitt en Gilbert & George heeft de bibliotheek nagenoeg alle publicaties. In de reeks Bibliotheektentoonstellingen wordt regelmatig aandacht besteed aan het fenomeen kunstenaarsboeken. In de online bibliotheekcatalogus kunt u een overzicht vinden van de beschikbare titels.

Een kleine keuze uit de (overzichts)werken :

content content1 content3 content4 content5 content6

 

]]> http://libraryblog.vanabbe.nl/kunstenaarsboeken/kunstenaarsboeken/feed/ 0 Victor Goppe : Making Books (15-01-2017 t/m 16-04-2017) http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/victor-goppe-making-books-15-01-2017-tm-16-04-2017/ http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/victor-goppe-making-books-15-01-2017-tm-16-04-2017/#comments Thu, 08 Dec 2016 10:48:05 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4311 In de tentoonstelling Victor Goppe: Making Books maak je kennis met de kunstenaarsboeken van de Russische kunstenaar Viktor Goppe (1962). Elk boek van Goppe is niet alleen een opvallend kunstobject, het is ook een gedurfd experiment waarin hij woorden en beelden op een nieuwe manier laat samenkomen en ongebruikelijke manieren van interactie tussen de twee uitprobeert.

Goppe groeide niet op in het stilstaande culturele klimaat van de Sovjet-Unie, maar behoort tot een nieuwe generatie Russische kunstenaars die het product zijn van de onstuimige en zeer diverse tijd van de perestrojka en de jaren 1990. Goppe raakte geïnteresseerd in de kunst van het literaire conceptualisme in het Moskou. Hij maakte kennis met de schilder Viktor Pivovarov (1937) en de dichters Igor Cholin (1920-1998), Genrich Sapgir (1928-1999) en Vladimir Klimov (1951-2010). Samen met hen, of met hun goedkeuring, gaf hij kunstenaarsboeken met hun beelden en poëzie uit. Zo zette hij de kunst van de Russische Avant-garde van het begin van de 20e eeuw voort. Goppe’s boeken vormen zowel een hoofdstuk in de hedendaagse Russische kunst als in de hedendaagse Russische literatuur.

Viktor Goppe: Making Books geeft een goed beeld van de rijke, interessante en bloeiende wereld van ‘de kunstenaar en het boek’ in Rusland op dit moment.

 

 

 

 

 

 

 

 

Curatoren : Albert Lemmens en Serge Stommels, Willem-Jan Renders.

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/victor-goppe-making-books-15-01-2017-tm-16-04-2017/feed/ 0
Eva Olthof : Return to Rightful Owner (van 04-09-2016 t/m 06-01-2017) http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/eva-olthof-return-to-rightful-owner-van-04-09-2016-tm-06-01-2017/ http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/eva-olthof-return-to-rightful-owner-van-04-09-2016-tm-06-01-2017/#comments Mon, 01 Aug 2016 13:30:50 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4291 Opening : zondag 4 september, 15.00 uur 

In de nieuwe installatie Return to Rightful Owner laat Eva Olthof bezoekers nadenken over de dunne lijn tussen privacy van lezen en publieke ruimte van een bibliotheek. Ze verweeft ideologisch geladen teksten op façades van bibliotheken met een politiek van vergeten, onthouden en citeren. Het startpunt van de installatie en het gelijknamige boek is de geladen politieke geschiedenis van de Amerika-Gedenkbibliothek (AGB) in Berlijn.

(Morality-Detroit, 2015. Foto: Eva Olthof)

Deze bibliotheek was de eerste “open access public library” in Amerikaanse stijl, opgericht in de jaren vijftig van de vorige eeuw als cadeau voor de inwoners van West-Berlijn. Hier werden voor het eerst verschillende soorten literatuur beschikbaar gemaakt voor alle lagen van de bevolking. De ligging vlak tegen de grens met Oost-Berlijn had als doel om ook de inwoners van het Russische deel van de stad aan te trekken. De installatie legt een link tussen herinneringen aan de AGB en het individu en stelt vragen over de status van privacy en vrijheid vandaag de dag. In deze tentoonstelling wordt een nieuwe installatie getoond die speciaal voor deze ruimte in de bibliotheek van het Van Abbe gemaakt is, samen met materiaal verbonden aan de publicatie

Persbericht

Pressrelease

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/eva-olthof-return-to-rightful-owner-van-04-09-2016-tm-06-01-2017/feed/ 0
Kunstmap? Net iets voor U!! http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/kunstmap-net-iets-voor-u/ http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/kunstmap-net-iets-voor-u/#comments Thu, 07 Jul 2016 10:26:51 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4275 De Kunstmap van de Vrienden van het van Abbemuseum? Net iets voor U?

Misschien wilt u als vriend van de kunst en met een voorliefde voor het van Abbemuseum ook thuis genieten van wat een museum u te bieden heeft? De Vrienden zijn met een initiatief gekomen om u bij uw voorliefde te helpen. De Kunstmap!

Wat betekent dat. Dat betekent dat u een prachtige foedraal krijg met daarin een beukenhouten lijst. De komende drie jaar ontvangt u elk jaar drie kunstwerken. Deze weken zijn gemaakt door kunstenaars die een sterke band met het Van Abbemuseum hebben of prominent zijn in de regio. Het eerste jaar ontvangt u een kunstwerk van Bram Hermens, Esther Tielemans en Rogier Arents. Bram Hermens is bekend van zijn imposante muurtekening in het Oog, met als onderwerp zijn visie op de geschiedenis van Afghanistan. Esther Tielemans exposeerde ook in het Oog met een labyrint van geometrische vormen met kleur. Rogier Arents studeerde in Eindhoven en was te zien bij de Dutch Design Week en bij Yksie. De uitgave begint dus met drie gerenommeerde jonge kunstenaars. En de volgende twee jaar zult u steeds opnieuw verblijdt worden met werken van drie andere veelbelovende kunstenaars.

 

Dat betekent dat u in het bezit komt  van:

* een foedraal met gestanste teksten: VRIEND, en aan de andere zijde VRIENDIN, ontworpen door Rogier Walrecht,

* een beukenhouten lijst waarin u de kunstwerken kunt bewaren en exposeren,

* het formaat van de kunstwerken is 25 x 32 cm,

* de oplage is maximaal 80,

* bij intekening krijgt u een vast oplagenummer,

* u kunt intekenen tot 1 november 2016 via info@vriendenvanabbe.nl. Nog geen Vriend? Ga naar www.vriendenvanabbe.nl

* donderdag 1 september is er een presentatie in de Salon, in de bibliotheek van het museum, inloop 19.00 uur, aanvang 19.15 uur.

* een abonnement is per jaar E 155,-. U mag ook ineens voor drie jaar betalen.

U begrijpt dat wij een uniek aanbod doen waar al veel belangstelling voor is. Ook U hopen wij te kunnen ontmoeten.

Voor een presentatie van de Kunstmap en de kunstenaars: zie kunstmap alv2016

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/kunstmap-net-iets-voor-u/feed/ 0
Bennie Mols: Hoe werkt creativiteit (en kunnen computers het ook?) http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/bennie-mols-hoe-werkt-creativiteit-en-kunnen-computers-het-ook-2/ http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/bennie-mols-hoe-werkt-creativiteit-en-kunnen-computers-het-ook-2/#comments Mon, 04 Jul 2016 13:33:33 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4256

Bennie Mols verzorgde de afsluiting van de Algemene Ledenvergadering van de Vrienden van het Van Abbemuseum. Bennie Mols is wetenschapsjournalist. Momenteel gaat zijn aandacht vooral uit naar kunstmatige intelligentie en robotica en het menselijke brein. Over deze onderwerpen publiceert hij regelmatig in wetenschappelijke tijdschriften. Onlangs verscheen een column van hem in de bekende edge.org reeks: Machines die denken. Voor het Robotics Institute van de TUDelft schreef hij samen met twee andere coauteurs Robotics For Future Presidents, waarin zij leidende figuren in de robotica interviewen. Bekend is zijn boek over Alan Turing: Turings Tango. Momenteel is hij wekelijks te horen op Radio 1 waarvoor hij als wetenschapsjournalist is aangetrokken.

Bennie opende zijn causerie met een vraag aan het publiek. Hij toonde drie kunstwerken en de vraag was welk kunstwerk door een ‘human’kunstenaar gemaakt is en welk kunstwerk door een computer. 

Hoewel de afbeelding van de plant bij het publiek het vermoeden deed reizen dat hier een menselijke hand achter schuilde, bleek een misvatting. Slechts het eerste kunstwerk is ‘menselijk’. Hiermee wordt aangetoond dat het momenteel moeilijk en ook interessant is om direct onderscheid te zien tussen de kunstenaarshand en de computer. Men mag wel opmerken dat zoiets alleen mogelijk is bij werken waarvan het oeuvre van de kunstenaar niet bekend is. Men moet zijn oordeel vellen over een individueel kunstwerk, dat uit zijn context is gelicht.

Creativiteit is een menselijke eigenschap. Tot nu toe! De vraag is hoe computers zich in de toekomst ontwikkelen, of,anders gezegd in hoeverre de technische mogelijkheden zich in de toekomst zullen uitbeiden, waardoor de computer in staat kan zijn zelfstandig oplossingen en mogelijkheden te creëren. Een van de eigenschappen van creativiteit is dat er iets onverwachts kan ontstaan. Soms vallen de nieuwe mogelijkheden uit de lucht. Wij mensen beschikken over die vaardigheid, digitale technieken laten nog op zich wachten.


Creativiteit is een procesmatig gebeuren. Men zoekt naar iets nieuws en dat kan het beste als men werkt met een ontspannen brein. Bij onderzoek waarbij de proefpersoon in de MRI gescand wordt, blijken de alfa golven die voor een rustfase zorgen, van belang. De snellere gamma golven kunnen het creativiteitsproces verstoren. Onderzoek met behulp van een jazzpianist in een hersenscanner laat dat zien. Al improviserend laten de kleuren in de scan zien hoe het proces zich voltrekt. De blauwe kleur toont minder actieve elementen, maar rood daarentegen is positief en geeft ruim baan aan de impulsen. De hersengebieden die zich bezig houden met het monitoren van je zelf (maak ik een fout? ga ik wel de goede kant op?) worden echter veel minder actief  tijdens het improviseren. 

 

Onderzoek naar creativiteit richt zich ook op de mate van concentratie van de proefpersoon. Er worden psychologische experimenten verricht in een koffiebar om te zien in hoeverre het geroezemoes een positieve of negatieve factor kan zijn. Als het geluid een vlakke structuur vertoont kan het positief uitwerken. Maar plotselinge geluiden, zoals het geluid van het opschuimen van de melk in een espressobar is funest. Het gelijkmatige geluid is goed voor de creativiteit. Het is filtert storende geluiden weg. Is het te stil, dan blijkt dat funest te zijn voor de concentratie, waardoor het creatieve impulsmoment gemist wordt. Concentratie blijkt trouwens besmettelijk te zijn. Zien werken bevordert de eigen motivatie en concentratie.

De veelbesproken psychische stoornis die zou leiden tot een grotere mate van creativiteit is een fabeltje. De geniale gek is een mythe. Een psychische stoornis leidt meestal tot minder creativiteit. Het muzikale leven van Robert Schumann is daar een sprekend voorbeeld van. Als men het leven van Vincent van Gogh bestudeert blijkt dat juist in de perioden dat hij psychisch het minst stabiel was nauwelijks werk kon maken. Zodra zijn stabiliteit weer toenam bleek hij weer in staat zijn echte goede werk te kunnen maken.

Men heeft lang gedacht dat creativiteit in een groepsproces grotere hoogten kon bereiken. Uiteindelijk blijkt dat ook tegen te vallen. Ideeën die in een groepsproces geïnitieerd worden zijn meer afkomstig van de individuele persoon in de groep. Bij technieken als brainstormen is dat duidelijk, maar de kritische houding van de groepsleden kan een positieve bijdrage leveren. Van belang is dat men kritisch de discussie volgt. Competitie onderling is verstorend. men moet het gevoel hebben dat er geen zelfcensuur is en dat men bezig is met nut en haalbaarheid.

Het blijkt een universele wet te zijn dat wanneer het aantal inwoners van een stad verdubbelt, neemt het aantal patenten (en het aantal super-creatieven) met 15% toe. Maar net als met rente op rente, krijg je dan exponentiële groei in plaats van lineaire groei. De wet geldt voor alle steden ter wereld, wat het belang van “stedelijke wrijving” laat zien om creativiteit te bevorderen.

De kunstenaar Harald Cohen schreef het programma AARON. Het programma geeft onfeilbaar opdrachten door. Cohen werkt nu samen met zijn computer. Men zou kunnen zeggen dat de computer creatief is met een kleine c. Het is nog een kleine c, want de computer leert niet van eigen fouten. Met een grote C zou de computer een andere kijk op de wereld kunnen schenken. En zover is het nog niet.

Een volgend experiment is in dit kader belangrijk. De computer is in staat los van de inhoud verschillende stijlen te herkennen. Zo is hij dan in staat een toegeleverde foto in een bepaalde stijl te creëren. Dus, u voert een foto in en u krijgt dan een portret of landschap in de stijl van Rembrandt, of Van Gogh, Picasso, of van welke kunstenaar de computer de stijlkenmerken beheerst. Een experiment in Nijmegen laat zien dat het programma een zwart wit geschetst portret in kleur kan produceren. Bij forensisch onderzoek kan men hier goed gebruik van maken. De schets van de politietekenaar kan in een goed gelijkend portret worden omgezet.

Maar de grote vraag blijft bestaan: kan een computer creatief zijn? Een computer kan natuurlijk door toeval bijzondere producten leveren. Men vergelijkt dit proces wel eens met de mogelijkheid dat een aap in staat is de Hamlett van Shakespeare te schrijven op een typemachine. De mogelijkheid bestaat, maar het is een oneindig langdurend proces. Het is al mogelijk dat een computer een schaker als Kasparov kan verslaan. De computer heeft zoveel mogelijke zetten in zijn geheugen dat zelfs een topschaker als Kasparov daar niet tegen op kan.

Wat is de toekomst? De toekomst zal veranderen als de computer in staat is de wereld te leren kennen. Dan is er sprake van creativiteit 2.0 Met grote gevolgen voor de wetenschap en technologie. In de geneesmiddelenindustrie zal de computer een ondenkbaar instrument worden. Architectuur wordt nu al een beetje ondenkbaar zonder digitale hulp. En wat denkt u van culinair? Topchefs gebruiken nu al recepten van IBM en willen die koppelen aan smaakvoorkeuren van de individuele cliënt. Dus de menukaart verdwijnt of wordt vervangen door een formulier waarop u uw persoonlijke psychologische type met kenmerken en voorkeuren noteert. Smakelijk eten!

pvb

 

Voor de presentatie van de lezing, klik op: bennie mols_ Van+Abbe-lezing+Creativiteit

Het filmpje over jazz-improvisatie en breinscan : https://www.youtube.com/watch?v=BomNG5N_E_0

De film met Harald Cohen en zijn programma AARON: https://www.youtube.com/watch?v=MwHQx9BrHQc

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/bennie-mols-hoe-werkt-creativiteit-en-kunnen-computers-het-ook-2/feed/ 0
Het RKD en het Mauritshuis : voedsel voor de bibliotheek http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/het-rkd-en-het-mauritshuis-voedsel-voor-de-bibliotheek/ http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/het-rkd-en-het-mauritshuis-voedsel-voor-de-bibliotheek/#comments Wed, 25 May 2016 15:39:55 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4182

Het was weer zover. Maanden hebben we er naar uitgekeken, ons jaarlijks educatieve uitje van de bibliotheek. Dit jaar is Den Haag aan de beurt, met als hoogtepunten het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis ( RKD ) en het Mauritshuis.

De ontvangst was allerhartelijkst. Roman Koot verwelkomde ons als gastheer en stelde zijn twee medewerkers aan ons voor die ons deze morgen de geheimen van het RKD zouden helpen ontsluiten : Ramses van Bragt (archivaris) en Rudger Jansen (specialist kunstenaarsboeken), gezamenlijk het Team R genoemd.

Het RKD is het grootste kenniscentrum en het centrale steunpunt in de wereld voor de bestudering van de Nederlandse kunst. Daar de Nederlandse kunst niet als een geïsoleerd fenomeen mag worden beschouwd is de internationale context van groot belang. Het RKD beheert belangrijke archief-, documentatie- en bibliotheekcollecties. De studiezalen zijn openbaar en dus voor ieder toegankelijk en men kan de diverse collecties in alle rust raadplegen. Momenteel is het een belangrijk issue om alle gegevens zoveel mogelijk online te kunnen raadplegen. Een immense prestatie gezien omvangrijke dataverzamelingen.

 

Roman Koot vertelt dat het RKD ontstond uit donaties van de verzamelaars Frits Lugt en Cornelis Hofstede de Groot. Daartoe behoorde ook een schenking van een omvangrijke collectie veilingcatalogi, die een goed beeld schetsen van de geschiedenis en waarde van kunstwerken vanaf de Middeleeuwen tot nu. Dit verzamelbeleid wordt nog steeds gecontinueerd. Wat ons opviel was de vergrotende trap van het RKD. De bibliotheek van het Van Abbe is nu ook weer niet zo klein, maar het RKD laat zien dat er wat betreft massaliteit het einde voor ons nog niet in zicht is. Ramses van Bragt is onder andere actief in het verzamelen van archivalia van kunstenaars en daarmee aanverwante kunstinstellingen. Hij toonde ons de collectie van onder andere Kempen en Begeer. Tevens schetste hij met voorbeelden onverwachte vondsten bij schenkingen zoals chromolitho’s en tekeningen van Jan Toorop. Bij de lunch ontstond een discussie over werkwijzen en verschillende visies op behoud en beheer van collecties. Rudger toonde enkele prachtige specima van de verzameling, zoals de collectie kunstenaarsboeken van Art & Project.

 Binnen korte tijd zal het RKD op  zoek moeten naar een andere (tijdelijke) locatie gezien de onvolkomenheden van het huidige gebouw.  

Volledig gesterkt en vol vertrouwen in de toekomst van de wetenschappelijke benadering van de Nederlandse kunst vertrok ons gezelschap naar het centrum van Den Haag om via het Binnenhof het Mauritshuis te bezoeken. De zeventiende eeuw kent zijn verlokkingen en ons gezelschap kon zich weer vergapen aan kunst die nu eens zonder maatschappelijke context geëxposeerd wordt. Schilderkunst in zijn pure vorm! We vergaapten ons aan de fenomenale portretten van Holbein, het verbeelde lijden en de analytisch schilderkunstige genialiteit van Rogier van der Weijden. En aan het overdonderende expressionistische portret van Homerus door Rembrandt, dat geflankeerd werd door een Pollock-achtige veeg van duivenexcrement op het belendende raam, met uitzicht op het Torentje waarin onze premier Mark Rutte resideert. Knap zoals die duif de geniale verfbehandeling van Rembrandt wist aan te vullen!

En toen nog even een drankje en nu moeten we weer een jaar wachten op wat de toekomst ons zal brengen. Het buitenland? Want daar kun je ook veel leren.

Piet

Voor een fotografisch overzicht van deze dag, zie: Bibliotheek van Abbemuseum

 

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/het-rkd-en-het-mauritshuis-voedsel-voor-de-bibliotheek/feed/ 0
ROOD! : Heilstaatvisioenen uit de Sovjet-Unie 1930-1941 (van 03-05-2016 t/m 29-08-2016) http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/rood-heilstaatvisioenen-uit-de-sovjet-unie-1930-1941-van-03-05-2016-tm-29-08-2016/ http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/rood-heilstaatvisioenen-uit-de-sovjet-unie-1930-1941-van-03-05-2016-tm-29-08-2016/#comments Fri, 22 Apr 2016 10:09:15 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4171 Opening: 01-05-2016, 15.00-17.00 uur 

Na de Russische revolutie van 1917 besloten de machthebbers in de nieuwe Sovjet-Unie hun ideeën op een unieke wijze te dragen. De Sovjet-ideologie zou worden gepresenteerd via radicale avant-gardistische ontwerpen, gemaakt door de culturele elite van het land. Als vurige aanhangers van de nieuwe orde vormden schrijvers en beeldend kunstenaars als het ware een artistiek leger dat net als het Rode Leger ten dienste van de staat stond.

Vooral in de jaren dertig was er geen natie ter wereld die zoveel eersteklas kunstenaars in dienst had voor propagandadoeleinden als de Sovjet-Unie. De tentoonstelling ‘ROOD!’ biedt een overzicht van meer dan 150 heilstaatvisioenen uit de Sovjet-Unie uit de periode 1930-1941

Persbericht

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/bibliotheektentoonstellingen/rood-heilstaatvisioenen-uit-de-sovjet-unie-1930-1941-van-03-05-2016-tm-29-08-2016/feed/ 0
In de Salon, Domeniek Ruyters over Metropolis M als de stem van de kunst http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-domeniek-ruyters-over-metropolis-m-als-de-stem-van-de-kunst-2/ http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-domeniek-ruyters-over-metropolis-m-als-de-stem-van-de-kunst-2/#comments Sun, 10 Apr 2016 12:43:50 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4136

Ieder mens is kunstcriticus. Ieder mens heeft kennis van kunst. Iedereen kan kwaliteit beoordelen! Maar natuurlijk wel vanuit zijn eigen instelling en persoonlijke kwaliteit.  U kent toch  het verjaardagsfeestje of burenborrel waarop u vertelt dat u naar een tentoonstelling van moderne kunst in een museum of galerie bent geweest. U hoort nog steeds de reacties in uw oren nagalmen. “Mijn kleindochter kan dat ook”,  “en wat moet dat niet allemaal kosten?” En geef dan maar eens een goed antwoord, met een glas in uw ene hand en de opgewonden kunstkenner aan je andere hand.

Kleinkinderen,  geldbedragen, en niet te vergeten, het gegeven of de kunstenaar ongelukkig, arm en veel te vroeg is gestorven.  Zie hier het gamma van beoordelingscriteria op verjaardagsfeestjes. Soms zijn deze beoordelingen te vergelijken met de waardering van de vakanties van onderwijspersoneel!

Maar gelukkig is daar Domeniek Ruyters. Domeniek is kunsthistoricus en is belangrijk als persoon die kunst en kunstenaars deskundig kan analyseren en beoordelen. Want dat is de taak van een criticus! Voor een zeer geïnteresseerd publiek is Domeniek naar Eindhoven gekomen om in zijn hoedanigheid als hoofdredacteur van het blad Metropolis M iets over zijn moeilijke maar intrigerende vak te vertellen. Metropolis M is een tijdschrift dat de actualiteit van de kunst volgt, deze actualiteit toont en met behulp van gerenommeerde schrijvers tot een kritische beschouwing komt. Waardering, beoordeling, analyse, maatschappelijke context, internationale ontwikkelingen, historische betrokkenheid, helder taalgebruik, professionaliteit. Dit mag men verwachten van een blad als Metropolis M.

Rondom de betekenis van de naam bestaat intussen een hele mythologie. Niemand weet precies waar de M voor staat. Zowel Metropolis als M zijn films van Fritz Lang. Maar eind jaren zeventig was ook de tijd van Boney M…

Domeniek schets heel in het kort de geschiedenis van Metropolis M. Hoe het tijdschrift in de periode dat hij hoofdredacteur is gevangen is tussen momenten van wel of geen subsidie. Hij vertelt dat ook dit financiële argument voor een gespecialiseerd tijdschrift als metropolis M een cruciaal gegeven kan zijn in de strijd om op de markt te blijven. De mate van levensvatbaarheid  geeft hen de kans om een redactioneel beleid te voeren waarin kunstkritiek fundamenteel is.

De openingszet van Domeniek in zijn lezing is sterk. Hij laat allereerst de zwakke kant van de kunstkritiek zien, namelijk de opmerking: ” De kunstkritiek heeft áltijd een slechte pers, en ook altijd gehad“, is een korte samenvatting van de inleiding van deze blog. De curator daarentegen? Ook hier legt hij de vinger op de zwakke plek. De curator als de intellectuele en maatschappelijke geslaagde vlag op het vaartuig dat de expositie is.

We zien Okwui Enwezor, de curator van de Documenta 11 in Kassel als de maatschappelijk geslaagde en briljante organisator voorbij komen. Met alle daarbij behoorde revenuen: sponsorcontracten, diners, de wereldpers, quotes over de maatschappelijke relevantie van beeldende kunst. Kortom, een megalomaan schouwspel en een wereldster is geschapen. De criticus die dat schouwspel ziet en daarover zijn mening mag geven staat automatisch in de schaduw van de roem. De glamour bereikt hem niet en velen zien zijn kritisch betoog als een aantasting van de goede smaak en het grote belang van het esthetische spel.

De crisis in de kunstkritiek wordt zichtbaar door verlies aan invloed en belang, verlies aan consensus, verlies aan methode en structuur, verlies aan onafhankelijkheid (markt) en verlies aan reputatie, want iedereen is criticus! Een bijkomende factor is de onderlinge kritische blik op elkaar van kunstcritici. Dat levert een discussie op die voor de incrowd misschien interessant is, maar voor het gewone publiek irrelevant. Sinds de eeuwwisseling worden hier veel publicaties aan gewijd. Het kritisch denken over kunst is voor veel tijdschriftredacteuren een belangrijk gegeven. De criticus James Elkin verwoordt  het als volgt.

- Kunstkritiek mag overal zijn, maar het zet zich nergens neer

- Er is zelfs zoveel kunstkritiek dat er meer critici zijn dan lezers

- ‘general lack of character, ambition and (most notably) opinion’

Wat kan de remedie hiertegen zijn. Mogelijkheden zijn onder andere meer methode en meer structuur in de kritiek. De kritiek moet serieus zijn met aandacht voor de complexiteit. Een goede analyse geeft duidelijkheid en overzicht. De  betrokkenheid van de criticus, want het is belangrijk te kijken achter de oordelen die worden uitgesproken.

Domeniek is persoonlijk niet negatief over de situatie waarin de kunstkritiek verkeert. Het is een levendig veld. En soms blijken er ineens denkstrategieën van de kunstkritiek hun weg te vinden naar de evaluatie van andere media. Wat vindt u van de opmerking in de NRC dat de musical Anne gelaagdheid mist? Dat dit niet de inhoud van de tekst betreft, maar de fysieke constructie van de musical is jammer. Maar er is een begin!  Het is alleen jammer dat de discussie achteraf alleen gaat over hoe de negatieve kritiek schade toebracht aan het zakelijk belang, in plaats van over de kritiek zelf. En hoe was het vroeger? Het is nu bijna onvoorstelbaar  dat een kunstenaarsmanifest als het Futuristisch Manifest de voorpagina haalt van een krant, zoals honderd jaar geleden gebeurd is.

Het kunsttijdschrift in Nederland kent veel uitdagingen. Het moet een onafhankelijke stem zijn. De financiering is problematisch, subsidiëring door de overheid is een gepasseerd station. De uitdaging van de digitalisering wordt steeds urgenter. De balans tussen de gedrukte en de digitale vorm van het tijdschrift is constant in beweging. In hoeverre zijn beide vormen van media gelijkwaardig? Moet elk zijn eigen vorm en kwaliteit ontdekken? Wil men in welke vorm van media dan ook kwaliteit leveren, dan zal men over goede professionele kunstcritici moeten beschikken. Die vijver waaruit men kan putten is niet zo groot en men kan hen financieel geen goede toekomst aanbieden. Ondanks dat wil Metropolis M die slag wel maken om zowel op internet als in de gedrukte vorm alle mogelijkheden te benutten.

Het positieve is dat er meer kunstkritiek is dan ooit tevoren. Er is meer respons, meer debat. Vooral kunstenaars zelf mengen zich in het discours!  Er is kritiek op alle niveaus, in allerlei genres die voor iedereen bereikbaar zijn. Het inboeten aan autoriteit is relatief en heeft ook voordelen door meer onafhankelijkheid en meer transparantie.

Vanaf de jaren tachtig wordt het gesproken woord naast het geschreven woord een nieuw gegeven in de kunstkritiek. Vanaf die tijd worden er steeds meer lezingen georganiseerd door instellingen die daar meer dan ooit in investeren. Denk maar terug aan het project a.c.d.e.m.y. Van Abbe in 2006. Het nieuwe nummer van Metropolis M is gewijd aan dit thema: het event. En niet te onderschatten: YouTube, conferenties en natuurlijk onze eigen Salon!

Het hele veld van de kunstkritiek is in beweging. Een tijdschrift als Metropolis M beweegt midden in dat spanningsveld en zal veel antwoorden moeten vinden op vele gestelde vragen en uitdagingen. Bijvoorbeeld zal het gericht moeten zijn  op onafhankelijke als institutionele publicaties. In hoeverre speelt het probleem van betaald naar gratis blad een rol. Bladen als De Witte Raaf, Mousse en Rekto Verso hebben zich in de gratis markt een plaats weten te veroveren. En wat te denken van projecten van het blad Frieze, dat naast hun publicitaire taken zich ook beweegt in het veld van beurzen zoals Frieze Art Fair? Wat te doen met regionalisering wat indruist tegen de internationalisering. In hoeverre moet de eigen thuismarkt bedient worden? Waar liggen extra mogelijkheden in speciale formules? Moeten onderwerpen in boekvorm worden aangeboden, catalogi, publicaties voor speciale doelgroepen, aandacht voor speciale gebieden zoals design, tuin- en andere architectuur? Kortom, de kunstkritiek moet gebruik maken van alles wat de markt en de media biedt en mogelijk maakt om het publiek te bereiken.

Metropolis M, opgericht in 1979, is de naam van tijdschrift, de website, de uitgeverij en academie. De website is toegankelijker dan het tijdschrift, maar ook vluchtiger. De artikelen zijn korter en  dicht op de agenda en geeft veel recensies en bezit een populair archief. Er is een groeiend bereik van 10.000 (lezers van het blad) naar vele tienduizenden online.  Dat betekent dat men een omvang heeft van De Groene/Vrij Nederland. Omdat men zich digitaal beweegt kan men sneller internationaal publiceren en reageren.

Het profiel van het blad is duidelijk onafhankelijk en kritisch. Het staat dicht op de kunstenaar door het veelvuldig gebruik van interviews. Essentieel is de eerstelijns analyse en signalering. Men maakt gebruik van gevarieerde journalistieke vormen. Metropolis M is interdisciplinair. Beeld en tekst zijn beide van belang en ondersteunen elkaar. Men besteedt aandacht aan zowel wat nationaal als internationaal actueel is in de kunstwereld. Vaak zijn het vakspecialisten die aan het woord komen.

Domeniek rondt af met een korte bespreking van andere tijdschriften, nationaal en internationaal van belang: Kunstschrift, Mistermotley.nl, e-flux, The Art Newspaper, Hyperallergic.com.

Kunstkritiek is voor velen een medium dat helpt bij de kunstbeleving. Domeniek Ruyters heeft op deze Salonavond voor de Vrienden het gebied verder opengebroken, waardoor kunstkritiek als medium de mogelijkheid tot verdieping bij het beschouwen van kunst nieuwe kansen oplevert.

pvb

Speciale aanbieding voor de Vrienden van het Van Abbemuseum:

ÉÉN JAAR METROPOLIS M VOOR 35 EURO!

(Normaal betaalt u E 57,-)

Mail uw naam en adres naar

karolien@metropolism.com

o.v.v. actie Van Abbe

U moet voor 1 mei reageren, tot zolang duurt het aanbod.
 

 

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-domeniek-ruyters-over-metropolis-m-als-de-stem-van-de-kunst-2/feed/ 0
In de salon Frans Crutzen: over Jan Dibbets, ramen en licht, immanentie en spiritualiteit http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-frans-crutzen-over-jan-dibbets-ramen-en-licht-immanentie-en-spiritualiteit/ http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-frans-crutzen-over-jan-dibbets-ramen-en-licht-immanentie-en-spiritualiteit/#comments Fri, 04 Mar 2016 11:40:43 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4100

Een bijzondere gast is pastoor Frans Crutzen. Hij valt op door zijn passie, zijn koppige doorzettingsvermogen, zijn geloof.  Maar vooral door het feit dat hij zijn visie in een materiële vorm gestalte kan geven. Crutzen begint zijn verhaal met een belijdenis. Waarschijnlijk tot verbazing van een gedeelte van zijn publiek.

Maar zijn belijdenis is essentieel voor het vervolg van zijn verhaal. Zonder zijn onwankelbaar geloof in vormgeving in dienst van immanentie en transcendentie is datgene wat hij materieel tot stand weet te brengen, een onmogelijke missie.  Als de toenmalige koningin Beatrix zijn kerk met de prachtige ramen van Jan Dibbets bezoekt en haar bewondering uitspreekt over de schoonheid van de materialiteit, dat hij haar corrigeert door op te merken dat het transcendente karakter van deze kunst het materiële overstijgt. Het moet een opmerkelijk moment geweest zijn! In het verlengde van dit gebeuren vervolgt Crutzen  met een opmerking over Greenberg. In het artikel over Morris Louis in het Journaal, het kwartaalblad van de Vrienden, ontdekt hij een parallel met de opmerking van Beatrix over de materialiteit van de kunst. In het vervolg van zijn causerie zal hij het gelijk van deze uitspraak grondig betwijfelen.

Sacrale kunst biedt de mens een stilteplek waar hij Christus in het beeld kan ontmoeten. Een ruimte voor ritueel, voor liturgie, een ruimte waar zichtbaar wordt dat het woord van Christus vlees wordt, de lichamelijkheid menselijk wordt. De volledige afbeelding is van belang voor de menswording van Christus. Jan Dibbets onderschrijft deze visie. Ook hij vindt dat het beeld ontleent moet zijn aan de scheppingsgeschiedenis. De inspiratie die daarbij essentieel moet zijn is een geschenk.

Crutzen merkt op dat dingen je kunnen overkomen. Onverwachte gebeurtenissen en feiten verrassen je, maar hij heeft ontdekt dat hij een talent heeft om er mee om te gaan.  Hij zegt het niet met zo veel woorden, maar zijn talent is een motor om zijn gedrevenheid te kunnen optimaliseren. Heel in het kort maakt hij enkele opmerkingen over zijn opvoeding om dit te illustreren.  Zijn besef op vierjarige leeftijd om priester te willen worden, zijn verzet tegen ouderlijke macht tijdens zijn pubertijd, zijn onverzettelijke wil om na het verlaten van het ouderlijk huis zijn leven deze  vorm te geven. Visie en overlevingskracht!

En zo wordt Frans Crutzen pastoor in Wijlre. Hij komt in een gebouw dat het punt van vernieling door verwaarlozing nabij komt. Het is de meest verwaarloosde en arme kerk van het diocees. Voor hem is dat een uitdaging die hij met passie, optimisme en onverzettelijke wil  aanneemt. Na een gigantische opruiming van het interieur wil hij de sfeer in het gebouw in overeenstemming met zijn religieuze visie brengen. En dat betekent dat het licht in het gebouw moet komen, het heldere licht omkranst door kleur. Als bewijs van het licht dat Christus in het leven van de mens betekent. Via een oude vriend ontmoet hij Jan Dibbets en het ongelofelijke gebeurt. Ondanks het ontbreken van fondsen wil Dibbets voor hem ramen ontwerpen. Dibbets - ongelovig - maar met gevoel voor spiritualiteit en de symboliek die dat kan ondersteunen, liet al in Blois zien dat zijn glaskunst de liturgische ruimte een nieuwe dimensie kan geven. Het klikt tussen Crutzen en Dibbets en samen gaan ze aan het werk. Het optimisme en de inspiratie van het tweetal ontmoet tegenwerking van instanties die totaal niets begrijpen van het bijzondere wat hier ontstaat.  Uiteindelijk resulteert het in een kerkgebouw met licht en kleur en ruimte voor spiritualiteit, een ruimte met licht en helderheid.

Maar hen omringende instanties blinken uit door onbegrip. Crutzen wordt verwijderd uit Wijlre en wordt verbannen naar Ransdaal, een miniem dorpje in de buurt van het Zuid-Limburgse Klimmen. Daar bevindt zich de Theresiakerk, een schepping van de architect Frits Peutz. Een zogenaamde schuurkerk met een prachtige zadeldakconstructie. In Ransdaal zou hij de benodigde rust moeten vinden. Hier kon hij zich weer wijden aan zijn oude liefde als archivaris. Studie en schrijven. Maar ook wil hij zijn nieuwe huis van God weer de goede allure geven. Dus zet hij een fles Els en Bokma op het altaar en gaat hij met de parochianen aan het werk om het interieur op te schonen. De verschrikkelijke tempex wordt verwijderd en de schoonheid van het dak wordt weer zichtbaar. En ook Dibbets verschijnt weer op het toneel. Samen gaan ze aan het werk om datgene wat in Wijlre niet voltooid kon worden hier opnieuw gestalte te geven.

De prachtige kapconstructie wordt weer zichtbaar. Er niet toedoende religieuze rommel wordt de deur uit gegooid en Dibbets ontwerpt ramen. En komt er een kerkgebouw waarin het goddelijke licht en kleur weer mogelijk is. Het licht dat ongrijpbaar is maakt de zintuigen wijder. De tegenstand van de plaatselijke bevolking wordt teniet gedaan door een bezoek van dames uit Ransdaal aan het glasatelier waar de ramen gemaakt worden. Laaiend enthousiast worden ze door de prachtige helderheid, kleur en symboliek van de ramen. De symbolische lijnen van Jan Dibbets, waarin hij de relatie tussen god en de mens uitdrukt, het verticale van god en het horizontale van de mens. Het ronde raam in het oksaal - met het rood en paars - de samenvatting van dood en verrijzenis. Dit is echte sacrale kunst : schepping, voleinding en hergeboorte van de mens worden zichtbaar.

Wat valt er nog meer te zeggen, dan:  het licht doet wonderen.

pvb

Voor een hernieuwde kennismaking, zie de diaserie: frans crutzen

Het kunsttijdschrift Zuiderlucht besteedde aandacht aan Frans Crutzen en zijn samenwerking met Jan Dibbets. Zie hiervoor: http://www.zuiderlucht.eu/jan-dibbets-brengt-licht-in-kerk-van-ransdaal/

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/vrienden-van-abbemuseum/in-de-salon-frans-crutzen-over-jan-dibbets-ramen-en-licht-immanentie-en-spiritualiteit/feed/ 0
Anna Staritsky, kunstenares tussen beeld en woord http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/anna-staritsky-kunstenares-tussen-beeld-en-woord/ http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/anna-staritsky-kunstenares-tussen-beeld-en-woord/#comments Thu, 18 Feb 2016 15:23:21 +0000 Willem Smit http://libraryblog.vanabbe.nl/?p=4087

De naam Anna Staritsky geeft een voorproefje van het te verwachten beeld. Bij haar Russisch klinkende naam doemen beelden op van rationele abstracties, van geometrie, van ontkenning van het werkelijke visuele beeld. Malevitsj, Tatlin en Lissitzky  roepen bij velen geen herinneringen op aan elegante beelden. Hun hoekigheid en rationaliteit in het beeldvlak staat ons eerder voor de geest. Zoals Herbert Read, de Engelse kunstfilosoof, het opmerkte, hoe verder je naar het noorden reist, hoe groter de drang tot abstractie wordt, het wordt een reis naar een formele abstractie met een door spiritualiteit gekleurde laag.

Maar dan is daar Anna Staritsky in de bibliotheek van het van Abbemuseum. Zij laat een ander beeld zien van Rusland. Haar werk straalt een elegantie uit die men in het Franse land zou vermoeden. Deze paradox geeft haar werk een extra energie. Misschien is van belang te weten dat Anna Staritsky Russisch van geboorte is , maar in Brussel studeerde en huwde met de schilder Bill Orix, een pseudoniem van de Belgische schilder Guillaume Hoorickx.

De kracht van Anna Staritsky zit in haar werken op papier. Haar voorliefde voor het boek, voor de poëzie, creëerde een brug tussen de visuele wereld van de kunstenaar  en de literatuur.  Daarbij wist ze  een onafhankelijke houding te bewaren te opzichte van het geschreven woord.  Ze was koppig en genoeg overtuigd van haar artistieke mogelijkheden om haar eigen kunst verder te ontwikkelen.  De invloed van anderen, waaronder haar eigen echtgenoot, wees ze nadrukkelijk van de hand.

Anna Staritsky werd in 1908 geboren in Poltava, in Oekraïne.  Ze komt uit een intellectueel milieu. Haar vader was magistraat in Poldava en haar moeder stamt uit een geslacht dat architecten en kunstenaars voorbracht. Na de dood van haar moeder in 1921 woont ze een tijd bij haar oom in Moskou, Vladimir Vernadsky, een van de grondleggers van de geochemie. Reeds als dertienjarige krijgt ze haar eerste lessen in kunst van de dochter van Lev Tolstoj. Als ze veertien is wordt ze naar Frankrijk gezonden om te genezen van haar longziekte.  Uiteindelijk rondt ze haar studie af in Brussel.  Haar jeugd wordt getekend door de verschillende landen waarin ze opgroeit: Oekraïne, Rusland, Bulgarije, Frankrijk en België, wat waarschijnlijk haar artistieke visie losmaakte van haar Oost-Europese identiteit.

De tijd waarin zij opgroeit en haar ontmoeting met het vrije westen moet haar visie op mens en maatschappij vorm hebben gegeven. Dit was de tijd waarin overtuigde revolutionairen zoals Ortega y Gasset het verraad der intellectuelen aanklaagde en hun  bedenkelijke vrijage met de ondemocratische politiek van het communisme veroordeelde. Frankrijk gaf toen schrijvers het voordeel van de twijfel als zij hun voorkeur uitspraken voor het communistisch systeem van Stalin.  Zoals André Gide vanwege zijn  bewondering voor datgene wat  Stalin voor de eenvoudige Rus had gerealiseerd. Een mening die hij later trouwens sterk betreurde. En een persoon als de Nederlandse schrijver Du Perron die onder invloed van André Malraux individualisme als een in de toekomst te verdwijnen mogelijkheid zag en dat in tegenstelling tot Malraux betreurde[1]. Collectiviteit zou het eindstation van de mensheid zijn, individualisme een gepasseerd station. De tijd heeft echter geleerd dat zijn vrees onterecht was.  Individualisme als culturele verworvenheid is de motor geworden bij het verwerven van een eigen persoonlijke  verantwoordelijkheid en mentaliteit.   Anna Staritsky moet deze gedachten tijdens haar jonge jaren in zich opgenomen hebben en uiteindelijk zelf haar conclusies hebben getrokken.

“Een hese stem, een minachtende glimlach.  Een directe blik. Een opzettelijke kracht, verborgen in een magere verschijning”.  Met deze woorden opende  Georges Meurant zijn essay over Anna Staritsky[2].  Meurant die een groot verzamelaar was van haar werk en die veel werk aan de LS collectie schonk[3]. Hij ontmoette Anna toen hij nog een kind was. Een vroeg werk van haar domineerde de werkkamer van zijn vader, een werk waarvan hij zei dat het de Belgische geest van de réalité  fantastique van de vooroorlogse jaren in België in zich droeg.

Elegantie tekent het werk van Anna Staritsky. Elegantie die het literaire werk dat zij ondersteunt een extra energie meegeeft.  De Franse geest van het tachisme[4], het gebaar, de beweging , de emotionele kracht,  domineert al haar werken. Anna Staritsky laat zien dat kunst niet gedetermineerd  is door afkomst en nationale identiteit, maar zich tot een persoonlijk individuele stijl kan ontwikkelen.

Een verfrissende en inspirerende expositie die vooral een aubade is aan de inspirerende band tussen kunstenaar en schrijver. En waar kan dat beter getoond worden dan in de bibliotheek van het van Abbemuseum?

Piet van Bragt



[1] Carel Peeters, De cultuur van de paradox, 2015, pag. pag. 60 e.v

[2] Catalogus Anna Staritsky, works on paper, 2016 Van Abbemuseum, pag. 9

[3] LS Collectie Van Abbemuseum, geschonken door Albert Lemmens en Serge Stommels

[4]Tachisme ,de naam is afgeleid van het Franse tâche, (vlek, smet). Spontane of automatische, in vlekken uitgevoerde schilderkunst. Voorstellingen worden niet bewust opgebouwd maar ontstaan door het spelen met verf.

 

]]>
http://libraryblog.vanabbe.nl/uncategorized/anna-staritsky-kunstenares-tussen-beeld-en-woord/feed/ 0