Monday, June 11th, 2012

Salon: Abstractie, van Hacilar tot Judd

Donderdagavond 7 juni werd de Salon van de Vrienden geopend met een korte lezing van Piet van Bragt over het thema Abstractie.
Het onderwerp Abstractie werd op een ietwat controversiële wijze behandeld. In plaats van de geijkte paden te bewandelen werd een andere insteek gekozen. Kort samengevat: abstractie en het ontstaan van de echte graankorrel van de tarweplant hebben een grote gemeenschappelijke basis.


Wanneer is de overgang van primaat naar mens aanwijsbaar ? Dat heeft natuurlijk met het ontstaan van een complex bewustzijn te maken. De primaat heeft een bewustzijn dat slechts het concrete heden ziet. Wanneer een bewustzijn vooruit kan zien en mogelijk tot reflectie kan overgaan dan is er sprake van een mens.
De Canadese neurofysioloog William Calvin heeft een studie gedaan naar de ontwikkeling van intelligentie. De veranderingen die optreden bij mensen tijdens de ijstijden zijn een stimulans voor het ontwikkelen van grotere hersenmassa’s. De verandering is essentieel, niet de factor klimaat. Door de aanpassing aan nieuwe complexe situaties wordt de mens intelligenter en ontwikkelt uiteindelijk een creatief denkproces dat gezien mag worden als de hoogste vorm van intelligentie.
Wilhelm Worringer wijst in zijn studie van het proces van Einfühlung naar vormen van kunst die deze hoogste vormen van esthetisch genot uitdrukken. Als men zich inleeft in het object, dan is er sprake van Einfühlung, wat een vorm van realisme oplevert. Zodra men zich niet in het object kan inleven, maar er zich door een angstaanjagende wereld vanaf keert, is er sprake van abstractie.

Herbert Kühn, de Duitse paleontoloog die een studie heeft gemaakt van rotskunst, verklaart sensorische kunst bij de jagers/ verzamelaars uit de prehistorie. Zij leven in een voor hen bekende en vertrouwde en pantheïstische wereld. Daardoor maken zij kunst die op dit vertrouwen is gebaseerd. Een realistische kunst zoals wij die kennen in Lascaux en Altamira.
Gordon Childe lanceert in 1941 het begrip Neolithische Revolutie.  Daarin geeft hij aan dat door de nieuwe vorm van tarweplanten die ontstaan na de laatste ijstijd de mens sedentair wordt en de levenswijze van jager / verzamelaar verlaat en boer wordt. Zijn gerichtheid op zijn omringende wereld verandert totaal. In plaats van de bekende nomadische levenswijze wordt hij nu geconfronteerd met begrippen als vruchtbaarheid, seizoenen, wasdom. Dit onzekere bestaan stuurt hem in de richting van de abstractie. Door middel van abstracte geometrische tekens probeert hij grip te krijgen op natuurkundige verschijnselen die hem onbekend zijn. De abstracte schilderingen op de vazen die gevonden zijn in Hacilar illustreren dit.

Deze ontwikkeling zet zich voort. In Milete, rond 600 voor Christus proberen filosofen een antwoord te geven op onbekende verschijnselen door middel van aetiologische mythen. Plato en filosofen als Pythagoras ontdekken dat alle verschijnselen op deze wereld een mathematische basis hebben. De specifieke afstandelijke opvoedingsmethode helpt de Griekse mens om een analytische en wetenschappelijke attitude te ontwikkelen. De oorsprong van de Griekse kunst is geometrisch. De gevaarlijke en chaotische wereld van Mycene leidt in de kunstuiting tot geometrische abstractie. Later, zal de Apollinische visie op de wereld deze neiging tot abstractie in andere banen leiden. De klassieke Griekse kunst is gebouwd op een geometrisch en mathematisch modulair systeem.
Herbert Read, de Engelse kunsthistoricus verklaart in de jaren zestig dat alle kunst die wij waarderen een geometrische basis heeft. Hij wijst naar het systeem van fysische groeivormen die wij onbewust als schoonheid ervaren. Alle kunstenaars uit de Van Abbe collectie vertonen in hun werk op de een of andere wijze affiniteit met de genoemde processen. Hun relatie met de wereld waarin zij leven geeft hun kunst een eigen persoonlijk gezicht. Eadward Muybridge (niet in de Van Abbecollectie vertegenwoordigd, maar wel zeer invloedrijk door zijn werkwijze, namelijk systematisch onderzoek,), Picasso,  Tàpies, Merz en Judd, zijn voorbeelden van dit proces. De powerpoint sheets die het betoog illustreren kunt u hier opnieuw bekijken.

abstractie van hacilar tot judd pdf

Van Abbemuseum
This blog is a project of the Van Abbemuseum
Contact: webmaster@vanabbe.nl
VAM Library blog is proudly powered by WordPress
Entries (RSS)